Application of the April Constitution During World War II. From the “Paris Agreement” to the Second July Crisis
Keywords:
World War II, April Constitution, Polish government in exile, political conflicts, Polish‑Soviet relationsAbstract
The April Constitution was passed and applied under specific political conditions. The Basic Law was prepared seeing Jozef Pilsudski as president, and his political base as the natural ruling camp. The highest power in the state was concentrated in the hands of the president, who was to be the moderator in the event of conflicts between the government and parliament and who had wide‑ranging prerogatives, among which there was, crucial for war conditions, the power to appoint a successor for the duration of the war.
Did the constitution prove effective under completely changed political conditions? Did it allow the succession of power in accordance with the principle of legalism? How did the constitutional mechanisms work in the changed political conditions, in which the president belonged to a camp with responsibility for the war defeat, and the prime minister was a pre‑war oppositionist with different political concepts, especially in foreign policy? The article is an attempt to answer these questions.
References
Arciszewski Franciszek, Patrząc krytycznie, Londyn 1972.
Babiński Witold, Prezydent Raczkiewicz. Wspomnienie, „Zeszyty Historyczne” 1979 (Paryż), nr 47, s. 128–148.
Budny Michał, Konflikt Sikorski-Sosnkowski na tle mowy polsko sowieckiej z 30 lipca 1941 r. (czerwiec 1940 – lipiec 1943), „Niepodległość” (Nowy Jork–Londyn), t. 18, 1985, s. 57–92.
Cat-Mackiewicz Stanisław, Zielone oczy, Warszawa 1958.
Duraczyński Eugeniusz, Turkowski Romuald, O Polsce na uchodźstwie. Rada Narodowa Rzeczypospolitej Polskiej 1939–1945, Warszawa 1997.
Dymarski Mirosław, Stosunki wewnętrzne wśród polskiego wychodźstwa politycznego i wojskowego we Francji i w Wielkiej Brytanii. 1939–1945, Wrocław 1999.
Faryś Janusz, Stanisław Stroński. Biografia polityczna do roku 1939, Szczecin 1990.
Górecki Dariusz, Polskie naczelne władze na uchodźstwie w latach 1939–1990, Warszawa 2002.
Górecki Dariusz, Pozycja prawnoustrojowa Prezydenta Rzeczypospolitej i rządu w ustawie konstytucyjnej z 23 kwietnia 1935 roku, Łódź 1995.
Graliński Zygmunt, Wojna w Londynie. Wspomnienia 1939–1945, Paryż 1966.
Grzywacz Andrzej, Kwiecień Marcin, Rada Narodowa Rzeczypospolitej Polskiej w walce z sanatorami 1939–1941, „Zeszyty Historyczne” 2000 (Paryż), nr 131, s. 3–84.
Hułas Małgorzata, Goście czy intruzi. Rząd polski na uchodźstwie wrzesień 1939 – lipiec 1943, Warszawa 1996.
Komarnicki Wacław, Ustrój państwowy Rzeczypospolitej Polskiej, Londyn 1943, z. 2.
Kwiecień Marcin, Wśród potępieńczych swarów. Prawne aspekty rozliczeń politycznych wśród uchodźstwa polskiego we Francji i Wielkiej Brytanii 1939–1943, Kraków 2013.
Londyńska reduta. Tom 1. Władysław Raczkiewicz (1885–1947). Tom 2. Prezydenci RP na uchodźstwie i działalność polskiej emigracji niepodległościowej, red. nauk. Jarosław Kłaczkow, Mirosław Golon, Krzysztof Kania, Zbigniew Girzyński, Toruń 2017.
Łukasiewicz Juliusz, Dyplomata w Paryżu 1936–1939, Warszawa 1995.
Materski Wojciech, Stefan Litauer. Przyczynki do biografii, „Dzieje Najnowsze” 2011, R. 43, nr 2, s. 25–58.
McGilvray Evan, Polski rząd na uchodźstwie, Warszawa 2011.
Mitkiewicz Leon, Z generałem Sikorskim na obczyźnie, Londyn 1974.
Mühlstein Anatol, Dziennik, wrzesień 1939 – listopad 1940, red. J. H. Zamojski, Warszawa 1999.
Piotrowski Jacek, Piłsudczycy bez lidera (po 1 września 1939 roku), Toruń 2003.
Piotrowski Jacek, Stanisław Stroński jako wybitny polski parlamentarzysta w sejmach II Rzeczypospolitej (1922–1935), „Przegląd Sejmowy” 2023, nr 2(175), s. 45–70.
Pomian Jan, Józef Retinger. Życie i pamiętniki „szarej eminencji”, Warszawa 1990.
Pragier Adam, Czas przeszły dokonany, Londyn 1966.
Protokoły z posiedzeń Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej, październik 1939 – luty 1940, Tom I, opr. Wojciech. Rojek i Andrzej Suchcitz, Kraków 1994.
Protokoły posiedzeń Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej, tom III, czerwiec–grudzień 1941, opr. Wojciech Rojek i Andrzej Suchcitz, Kraków 1996.
Rojek Wojciech, Odyseja Skarbu Rzeczypospolitej. Losy złota Banku Polskiego 1939–1950, Kraków 2000.
Romer Adam, Z Sikorskim i Mikołajczykiem, Lens 1945.
Rostocki Władysław, Pięćdziesiąt pięć lat mocy obowiązującej konstytucji kwietniowej. Ustrój władzy państwowej w ustawie zasadniczej i w praktyce, Lublin 2002.
Rostocki Władysław, Stosowanie konstytucji kwietniowej w okresie drugiej wojny światowej, Lublin 1988.
Składkowski Felicjan Sławoj, Prace i czynności rządu polskiego we wrześniu 1939 r., „Kultura” 1948 (Paryż), nr 5, s. 75–127.
Sosnkowski Kazimierz, Wyciąg z pamiętników o kampanii wrześniowej, „Niepodległość” 1980 (Nowy Jork–Londyn), t. 13, s. 128–185.
Stroński Stanisław, Polityka rządu polskiego na uchodźstwie w latach 1939–1942, t. 1–3, oprac. Jacek Piotrowski, Nowy Sącz 2007.
Tkocz Zygmunt, Kryzys Rządu Polskiego w Londynie – lipiec 1940. Walka o myśl polityczną i władzę, „Niepodległość” 1984 (Nowy Jork–Londyn), cz. I, t. 17, 1984, s. 55–106, cz. II, t. 18, 1985, s. 93–113.
Wapiński Roman, Ignacy Paderewski, Wrocław 1999.
Wojewódzki Ireneusz, Kazimierz Sosnkowski podczas II wojny światowej. Książę niezłomny czy Hamlet w mundurze?, Warszawa 2009.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Marcin Kwiecień (article)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
