Evolution of European Standards on Freedom of Expression in a Political Context
Keywords:
freedom of expression standards, right to information, political context, civil society, ECtHR case lawAbstract
This publication analyses European standards on freedom of expression developed, inter alia, by the Committee of Ministers of the Council of Europe and diagnoses the citizen’s right of access to information, based on an institutional and legal method, in the context of the need to strengthen democracy and protect citizens’ rights. The long struggle for press freedom provided the impetus for the struggle for civil rights, which contributed to the development of an active public opinion. In the process of building civil society, standards that touch on the general issue of social media (media), including the need to ensure access to public information, deserve special attention.
The evolution of freedom of expression, its normative ambiguity and its limits, bearing in mind the freedom of expression, but also the dangers of certain messages containing scenes of violence, xenophobia, intolerance, etc., have received most attention in the deliberations. An evolutionary tracing of the functioning of the above standards in the member states of the Council of Europe is beyond the scope of this paper. However, it is worthwhile to make a normative analysis referring to the legislative practice of Poland, where the importance of standards stemming from normative acts of the Council of the European Communities and the European Parliament is emphasised, while the burden of implementation of rules set at the Community level rests primarily on the member states. The analysis of selected ECHR rulings, as well as Poland’s legislative practicedemonstrate the need to monitor any restrictions on these fundamental civil rights related to the sphere of communication, which is a key proficiency of state institutions in the construction of civil society.
References
Deklaracja praw człowieka i obywatela z dnia 26 sierpnia 1789 r., [w:] Prawa i obowiązki obywateli. Wybór źródeł, red. Z. Kędzia, Wrocław 1978.
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., ratyfikowana przez RP 19 stycznia 1993 r. (Dz.U. 1993 r. nr 61 poz. 284).
Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, Nowy Jork, 16 grudnia 1966 roku (Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167 i 168).
Powszechna deklaracja praw człowieka z dnia 10 grudnia 1948 r., Nowy Jork, [w:] M. Zubik, Wybór dokumentów prawa międzynarodowego dotyczących praw człowieka, Warszawa 2008.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483).
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 28 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. 1984 nr 5 poz. 24, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – O dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2001 nr 112 poz. 1198).
Adamowski Janusz, O zjawiskach kryzysowych w mediach (nie tylko w Polsce) – refleksje obserwatora, „Media – Biznes – Kultura” 2020, nr 8, s. 12–14.
Aleksandrowicz Tomasz Romuald, Komentarz do Ustawy o dostępie do informacji publicznej, Warszawa 2002.
Barta Janusz, Dobosz Izabela, Skrypty prawo prasowe i autorskie, Kraków 1989.
Boć Jan, Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, Wrocław 1998.
Bosek Lesław, Konstytucyjna zasada prawdy, „Forum Prawnicze” 2022, nr 3, s. 14.
Bourguin Jacques, La liberté de la presse, Lozanna 1950.
Chafee Zechariah, Freedom of Speech, New York 1920.
Gardocki Lech, Europejskie standardy wolności wypowiedzi a polskie prawo karne, „Państwo i Prawo” 1993, nr 3, s. 11–12.
Garlicki Lech, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2012.
Gerber George, Mass Media and Human Communication Theory, [w:] Socjology and Mass Communication, red. Denis Mc. Quail, Harmondsworth 1972.
Gilles Albert, La presse devant le jury, Paryż 1938.
Goban-Klas Tomasz, Granice wolności mediów, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Zbigniew Bauer, Edward Chudziński, Kraków 1996, s. 267.
Gronkowska Bożena, Jasunowicz Tadeusz, Mik Cezary, Prawa Człowieka, Dokumenty międzynarodowe, Toruń 1993.
Grzelka Małgorzata, Ochrona dóbr osobistych w orzecznictwie, Sopot 1997.
Heck Adolf, Austriackie prawo prasowe, Lwów 1891.
Jakubowicz Karol, Media a demokracja w XXI wieku, Warszawa 2013.
Kamieński Ireneusz, Swoboda wypowiedzi w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, Kraków 2002.
Kędzia Zdzisław (red.), Prawa i obowiązki obywateli. Wybór źródeł, Wrocław 1978.
Komarnicki Wacław, Polskie prawo polityczne, Warszawa 1922.
Kononiuk Tadeusz, Wolność prasy, wolność dziennikarzy, „Forum Dziennikarzy” 1998, nr 7–8, s. 16–17.
Kononiuk Tadeusz, Rzetelne dziennikarstwo. Aksjologia i deontologia, Warszawa 2018.
Laurent Jacques, La liberté de la presse, Annemasse 1954.
Mik Cezary, Standardy Rady Europy dotyczące wolności prasy, „Palestra” 1993, nr 9–10, s. 88.
Milton John, Areopagitica. A Speech for the Liberty of Unlicenced Printing, [w:] John Milton, Complete Poetry and Selected Prose, Glasgow 1925, s. 698.
Młyniec Eugeniusz, Opinia publiczna. Wstęp do teorii, Poznań 2002.
Nowotny Julian Karol, Prawo prasowe, „Przegląd Prawa i Administracji” 1917, z. 5–7, s. 209.
Olechnowicz Bronisław, Przestępstwo prasowe, Wilno 1932.
Pietrzak Michał, Reglamentacja wolności prasy w Polsce (1918–1939), Warszawa 1963.
Sander van der Linden, Fake news. Jak dezinformacja infekuje umysły i jak się na nią uodpornić, Poznań 2024.
Słomkowscy Alina i Zygmunt, Krótki zarys historii prasy brytyjskiej, Warszawa 1978.
Sobczak Jacek, Ustawa prawo prasowe. Komentarz, Warszawa 1999.
Sobczak Jacek, Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa 2009.
Sobczak Jacek, Polskie prawo prasowe wobec wyzwań europejskich, [w:] Polskie media w jednoczącej się Europie, red. Izabela Dobosz, Beata Zając, Kraków 2006, s. 55–66.
Sobczak Jacek, Zmiana paradygmatu wolności środków społecznego przekazu wobec nowych mediów w dobie konwergencji, [w:] Media w erze cyfrowej. Wyzwania i zagrożenia, red. Katarzyna Chałubińska-Jentkiewicz, Monika Nowikowska, Krzysztof Wąsowski, Warszawa 2021.
Sójka-Zielińska Katarzyna, Drogi i bezdroża prawa. Szkice z dziejów kultury prawnej Europy, Wrocław–Warszawa–Kraków 2000.
Wettstein Oskar, Über das Verhältnis zwischen Staat und Presse mit besondere Berücksichtigung der Schweiz, Zurych 1904.
Wiśniewski Lech, Wolność słowa i druku, „Studia Prawnicze” 1986, z. 3–4, s. 3–37.
Wolny-Zmorzyński Kazimierz, Doktorowicz Krystyna, Płaneta Paweł, Filas Ryszard, Leksykon terminów medialnych, M–Z, Toruń 2024.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Lucyna Szot (article)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
