Konstytucjonalizm socjalny: Meksyk i Wenezuela w procesie transformacji prawa
Słowa kluczowe:
konstytucjonalizm socjalny, Meksyk, Wenezuela, transformacja prawaAbstrakt
Konstytucja Meksyku – uchwalona 5 lutego 1917 roku – zawiera fundamentalne elementy konstytucjonalizmu socjalnego, oparte na prawie narodu i ludu, które współgrają z prawami indywidualnymi. Była pierwszą ustawą zasadniczą, która wdrażała prawa drugiej generacji. Natomiast konstytucja Wenezueli – w jej brzmieniu z 30 grudnia 1999 roku – zawiera również nowe elementy konstytucjonalizmu socjalnego, którego podstawą była silna legitymizacja demokratyczna. Jaka jest geneza konstytucjonalizmu socjalnego i przed jakimi wyzwaniami stoi ten paradygmat we współczesnych Meksyku i Wenezueli? Metoda badawcza obejmuje analizę komparatywno‑historyczną oraz analizę tekstów źródłowych.
Konkluzja stanowi, że genezą konstytucjonalizmu meksykańskiego była głęboka potrzeba przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu nawarstwionemu od okresu kolonializmu – od XVI wieku i po odzyskaniu niepodległości przez Meksyk w XIX wieku. Pomimo zmian ustrój Meksyku wciąż dostosowuje system ochrony praw człowieka o nowe rejestry transformacji prawa. W odniesieniu do konstytucjonalizmu wenezuelskiego genezą konstytuanty i uchwalenia konstytucji w 1999 roku była konieczność przeciwdziałania wykluczeniu i nierównościom społecznym, których źródłem również był okres kolonializmu.
Współcześnie wyzwaniem dla ustroju jest sprostanie autorytarnym zapędom władzy wykonawczej. Debata nad konstytucjonalizmem socjalnym w pierwszej połowie XX wieku wniosła do dyskursu rewolucyjne zmiany w odniesieniu do prawa własności, prawa do edukacji, zaś konstytucja wenezuelska końca XX wieku stanowiła nowe otwarcie dla kształtowania paradygmatu praw socjalnych, które nieustanie ulegają transformacji.
Bibliografia
Brewer Carías Allan R., Democracias actuales y falseamiento del Estado de derecho. El caso de Venezuela, „Revista de derecho público” 2023, nr 175–176, s. 77–112.
Canales Alejandro, Las universidades Benito Juárez y sus números, Campus, https://suplementocampus.com/las-universidades-benito-juarez-y-sus-numeros/ (dostęp: 25.07.2025).
Carpizo Jorge, La Constitución mexicana de 1917, México 1982.
Carpizo Jorge, Algunas reflexiones constitucionales, México 2007.
Córdoba Arnaldo, La política de masas del cardenismo, México 2010.
Coronil Fernando, El Estado mágico: Naturaleza, dinero y modernidad en Venezuela Nueva Sociedad, Chicago 1997.
Cossío Díaz José Ramón, Sistema y modelos de control constitucional en México, México 2013.
Czarnecki Łukasz, Cha’a’cháak in Huhí at the Yucatan peninsula, „Tomsk Journal of Linguistics and Anthropology” 2020, nr 4(30), s. 148–160.
Escarrá Malavé Carlos, Modelo de Estado establecido en la Constitución de la República Bolivariana de Venezuela implicaciones, [w:] Tendencias del Constitucionalismo en Iberoamérica, red. Miguel Carbonell, Jorge Carpizo, Daniel Zovatto, México 2009, s. 809–875.
Galeano Eduardo, Las venas abiertas de América Latina, México 2014.
Gargarella Roberto, Latin American Constitutionalism 1810–2010. The Engine Room of the Constitution, Oxford 2013.
Konstytucja Boliwariańskiej Republiki Wenezueli z dnia 30 grudnia 1999 r., Gaceta Oficial Extraordinaria Nr 36.860, https://www.oas.org/dil/esp/constitucion_venezuela.pdf (dostęp: 25.07.2025).
Konstytucja Meksyku z dnia 5 lutego 1917 r., DOF 5.02.1917, https://www.constitucionpolitica.mx/versiones-anteriores/1917 (dostęp: 25.07.2025).
Konstytucja Meksyku z dnia 5 lutego 1917 r., DOF 15.04.2025.
Laborde Ignacio Marván, El Constituyente de 1917: rupturas y continuidades, [w:] México: un siglo de historia constitucional (1808–1917), red. Cecilia Noriega, Alicia Salmerón, México 2009, s. 353–398.
Las Casas Bartolomé de, Brevísima relación de la destrucción de las Indias, México 2015.
Marino Daniela, El problema de la tierra y la propiedad comunal indígena en Andrés Molina Enríquez. Antes y después de la Revolución, „Iztapalapa: Revista de Ciencias Sociales y Humanidades” 2001, nr 51, s. 205–224.
Perdomo Rogelio Pérez, Judicialization and Regime Transformation: The Venezuelan Supreme Court, [w:] The Judicialization of Politics in Latin America. Studies of the Americas, red. Sieder Rachel, Schjolden Line, Angell Alan, New York 2005, s. 131–159.
Recinos Adrián, Popol Vuh. Las antiguas historia del Quiche, México 1993.
Reed Nelson, The Caste War of Yucatan, Stanford 1964.
Salazar Pedro, La democracia constitucional, México 2008.
Salazar Pedro, El nuevo constitucionalismo latinoamericano (una perspectiva crítica), [w:] El constitucionalismo contemporáneo. Homenaje a Jorge Carpizo, red. Luis Raúl González Pérez, Diego Valadés, México 2008, s. 345–389.
Sosa Raquel, Hacia la recuperación de la soberanía educativa en América Latina: conciencia crítica y programa, México: UNAM 2012.
The Judicialization of Politics in Latin America. Studies of the Americas, red. Sieder Rachel, Schjolden Line, Angell Alan, New York 2005.
UBBJ (Universidades para el Bienestar Benito Juárez García), Zasady, wartości i obowiązki, którymi powinny kierować się osoby uczestniczące w Programie Uniwersytetów na rzecz Dobrobytu Benito Juárez García, Pátzcuaro 2020.
Valadés Diego, El control del poder, México 2007.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (zeszyt jako całość); Łukasz Czarnecki (artykuł)

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

