Od Dojlid poprzez Zaścianki do Grabówki – kazus utworzenia Gminy Grabówka

Autor

  • Jarosław Galicki Zespół Szkół Społecznych Fundacji Edukacji Fabryczna 10 w Białymstoku

Słowa kluczowe:

gmina, podział administracyjny państwa, konsultacje społeczne, rozporządzenie Rady Ministrów, Trybunał Konstytucyjny

Abstrakt

W niniejszym artykule ukazana jest chronologiczna przynależność ziem wchodzących w skład nowo utworzonej gminy Grabówka do podstawowych jednostek podziału terytorialnego od czasów II Rzeczypospolitej Polskiej do dzisiaj. Na przestrzeni ponad 100 lat ziemie te wchodziły do trzech gmin: Dojlid, Zaścianek oraz od bardzo niedawna – Grabówki. Zwłaszcza został opisany, z podziałem na główne etapy, proces wyodrębniania się z gminy Supraśl ziem z obrębów ewidencyjnych: Grabówka, Henrykowo, Sobolewo, Sowlany, Zaścianki. Ziemie te aktualnie tworzą nową na mapie podziału terytorialnego Polski gminę Grabówka. Akcent został przy tym położony szczególnie na dochowanie wymogów proceduralnych pozwalających na zgodne z prawem funkcjonowanie gminy.

W artykule zastosowano następujące metody badawcze: metoda badania indywidualnego przypadku (opisywane zagadnienia dotyczą integralnego procesu historycznoprawnego, którego finalnym efektem jest powstanie gminy Grabówka), metoda badania aktów prawnych i dokumentów (w opisywanym przypadku są to akty prawa powszechnie obowiązującego, w tym wykonawcze, a także dokumenty sejmowe, czyli stenogramy z posiedzeń), metoda analizy orzecznictwa (w opisywanym przypadku są to orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego). Autor położył nadto nacisk na aspekt prawny oraz praktyczny procedury zmian terytorialnych jednostek samorządu terytorialnego zachodzących na podstawie przepisów ustawowych oraz rozporządzeń. Oba aspekty przenikają się wzajemnie w trakcie działań podejmowanych na szczeblu rządowym i samorządowym, wywołując wrażenie, iż są to działania na styku życia wspólnoty lokalnej oraz tak zwanej dużej polityki.

Biogram autora

  • Jarosław Galicki - Zespół Szkół Społecznych Fundacji Edukacji Fabryczna 10 w Białymstoku

    ORCID: 0000-0003-3257-9822

    dr Jarosław Galicki – Ludzie Nauki: baza danych Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego

Bibliografia

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (Dz.U. 1952 nr 33, poz. 232).

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (tj. Dz.U. 2009 nr 114, poz. 946).

Umowa między Rzecząpospolitą Polską i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko‑ radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. 1947 nr 35, poz. 167).

Ustawa tymczasowa z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji (Dz.Pr.P.P. 1919 nr 65, poz. 395).

Ustawa z dnia 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych (Dz.U. 1944 nr 5, poz. 22).

Dekret z dnia 7 lipca 1945 r. o zmianie granic województw: śląskiego, krakowskiego, kieleckiego, białostockiego i warszawskiego (Dz.U. 1945 nr 27, poz. 167).

Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych (Dz.U. 1954 nr 43, poz. 191).

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz.U. 2024, poz. 1465, 1572).

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (tj. Dz.U. 2024 r., poz. 1907).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 1953 r. w sprawie zmiany granic powiatów białostockiego i sokólskiego, utworzenia powiatu monieckiego oraz zmiany granic miasta Białegostoku w województwie białostockim (Dz.U. 1954 nr 6, poz. 15).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz.U. 1975 nr 17, poz. 92).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie utworzenia gminy Szczawa i gminy Grabówka (Dz.U. 2015, poz. 1085).

Rozporządzenie uchylające rozporządzenie w sprawie utworzenia gminy Szczawa i gminy Grabówka (Dz.U. 2015, poz. 2312).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 października 2024 r. w sprawie utworzenia gminy Grabówka (Dz.U. 2024, poz. 1454).

Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Podlaskiego z dnia 15 maja 2024 r., Nr NK‑ II.4131.105.2024.AB (Dz.Urz. Woj. Podlaskiego 2024, poz. 2568).

Wyrok TK z dnia 4 listopada 2003 r., K 1/03, OTK ZU 8/A/2003, poz. 85.

Wyrok TK z dnia 8 kwietnia 2009 r., K 37/06, OTK ZU 4/A/2009, poz. 47.

Wyrok TK z dnia 1 czerwca 2017 r., U 3/17, OTK ZU A/2017, poz. 46.

Dolnicki Bogdan, Komentarz do art. 4–4b, [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, red. Bogdan Dolnicki, Warszawa 2016, s. 96–131.

Dziki Tomasz, Podziały administracyjne Polski w latach 1944–1998. Z badań nad ustrojem ziem polskich w XIX i XX w, „Studia Gdańskie. Wizje i Rzeczywistość” 2013, t. X, s. 433–450.

Feja‑Paszkiewicz Anna, Referendum lokalne w sprawie utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia granic gminy – wybrane aspekty, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne” 2016, t. 1, s. 191–207.

Fiedorczyk Piotr, O podziałach administracyjnych w województwie białostockim w okresie międzywojennym, [w:] Z zagadnień prawa rolnego, cywilnego i samorządu terytorialnego. Księga jubileuszowa Profesora Stanisława Prutisa, red. Jerzy Bieluk, Adam Doliwa, Agnieszka Malarewicz‑ Jakubów, Teresa Mróz, Białystok 2012, s. 711–725.

Marchaj Roman, Samorządowe konsultacje społeczne, Warszawa 2016.

Białostocki Dziennik Wojewódzki 1933 nr 11, poz. 49, https://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=7200 (dostęp: 17.10.2025).

Białostocki Dziennik Wojewódzki 1933 nr 12, poz. 55, https://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=7201 (dostęp: 17.10.2025).

Interpelacja nr 62, https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=326D3736 (dostęp: 17.10.2025).

Olechno Artur, Opinia prawna sporządzona w dniu 26 stycznia 2024 r. na zlecenie Centrum Eksperckiego UwB, https://www.suprasl.pl/images/zalaczniki/opinia_prawna_2024_w_sprawie_Grab%C3%B3wki-skompresowany.pdf (dostęp: 17.10.2025).

Stanowisko Prokuratora Generalnego sygn. PK VIII TK 41.2017, https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Sprawa?&pokaz=dokumenty&sygnatura=U%203/17 (dostęp: 17.10.2025).

Stanowisko Rady Ministrów, sygn. RCL.DPPTK.023.6/2017, https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Sprawa?&pokaz=dokumenty&sygnatura=U%203/17 (dostęp: 17.10.2025).

Uchwała Wojewódzkiej Rady Narodowej Nr XXI/72/72 z dnia 9 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim, Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973 r., nr 1, poz. 1, https://pbc.biaman.pl/Content/15831/PDF/Dziennik_Urzędowy_1973.01.02_nr01.pdf (dostęp: 17.10.2025).

Wykaz gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej: według stanu z dnia 1 VII 1952 r., https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=24819 (dostęp: 17.10.2025).

Zapytanie nr 8321, https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=448AEBBD (dostęp: 17.10.2025).

https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Sprawa?&pokaz=dokumenty&sygnatura=U%203/17 (dostęp: 17.10.2025).

https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Sprawa?&pokaz=dokumenty&sygnatura=U%201/25 (dostęp: 17.10.2025).

https://sejm.gov.pl/INT7.nsf/klucz/7071029E/%24FILE/z08321-o1.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://orka.sejm.gov.pl/zapisy8.nsf/0/35325F7BE2B35CE1C12581A2004817AE/%24File/0222308.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://orka.sejm.gov.pl/zapisy8.nsf/0/429ECFA45B22DE4CC12581AF003EC3C6/%24File/0228208.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://orka.sejm.gov.pl/zapisy8.nsf/0/BB3E701469CE4B8EC12582B3004A5CC3/%24File/0320308.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://orka.sejm.gov.pl/zapisy8.nsf/0/8770CD9BCC620F84C12583C5005146EF/%24File/0402508.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://orka2.sejm.gov.pl/StenoInter8.nsf/0/D60F7130FE79D6A9C12581C6006514E7/%24File/50_c_ksiazka_bis.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://orka2.sejm.gov.pl/StenoInter8.nsf/0/36EDC696C73E6D08C12582B90072D0F2/%24File/65_a_ksiazka_bis.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://orka2.sejm.gov.pl/StenoInter8.nsf/0/5EBABAE38F42B347C125836200116EFB/%24File/74_a_ksiazka_bis.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://bipumsuprasl.wrotapodlasia.pl/zagospodarowanie_przestrzenne/zakonczoneprocedury‑mpzp/studium_uwarunkowa_i_kierunkw_zp/studium‑uwarunkowan-z-1998r.html (dostęp: 17.10.2025).

https://www.suprasl.pl/images/1_tekst.pdf (dostęp: 17.10.2025).

https://suprasl.esesja.pl/posiedzenie/d1fcbf19-491c-4 (dostęp: 17.10.2025).

https://gazetasolecka.pl/aktualnosci/459‑zamiast-nagrody‑kara (dostęp: 17.10.2025).

Pobrania

Opublikowane

2025-12-04

Jak cytować

Od Dojlid poprzez Zaścianki do Grabówki – kazus utworzenia Gminy Grabówka. (2025). Miscellanea Historico-Iuridica, 24(1), 728–748. https://miscellanea.uwb.edu.pl/article/view/1666

Podobne artykuły

1-10 z 319

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.