Ochrona poszkodowanego zdarzeniem komunikacyjnym w Polsce – ewolucja odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego i obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego
Ключевые слова:
odpowiedzialność za szkodę, pojazd mechaniczny, obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadacza pojazdu mechanicznegoАннотация
Rozwój przemysłu motoryzacyjnego, zapoczątkowany przez stworzenie pierwszego pojazdu napędzanego silnikiem parowym, stanowił wielki krok dla ludzkości. Wraz z nim konieczny stał się rozwój infrastruktury oraz wprowadzenie odpowiednich wymogów prawnych w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom ruchu drogowego, którzy narażeni są na większe ryzyko wyrządzenia im szkody. Dostrzeżono też konieczność zagwarantowania poszkodowanemu ochrony i możliwości skutecznego dochodzenia przez niego roszczeń wynikłych ze zdarzenia komunikacyjnego. Stało się to przyczyną wprowadzenia odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną ruchem pojazdu mechanicznego opartej na zasadzie ryzyka, a w dalszym etapie także systemu obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych mających charakter gwarancyjny.
Celem artykułu jest prezentacja ewolucji odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną ruchem pojazdu mechanicznego oraz jej wpływu na powstanie obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego i kompleksowego systemu regulacji prawnych dotyczących tego ubezpieczenia przez prawodawcę unijnego.
W artykule posłużono się metodą historycznoprawną oraz dogmatycznoprawną, które doprowadziły do sformułowania wniosku, że z punktu widzenia zapewnienia ochrony prawnej poszkodowanego zdarzeniem komunikacyjnym uzasadnione było wprowadzenie zaostrzonych zasad odpowiedzialności cywilnej, a także rozwiązań prawnych, które mają na celu zapewnienie gwarancji zaspokojenia roszczeń poszkodowanego. W tym zakresie szczególną rolę należy przypisać utworzeniu systemu regulacji prawnych obejmujących obowiązkowe ubezpieczenia komunikacyjne, biur krajowych i instytucji odpowiedzialnych za odszkodowanie.
Библиографические ссылки
Dyrektywa Rady 72/166/EWG z dnia 24 kwietnia 1972 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (Dz.U. L 103 z 2.5.1972).
Dyrektywa Rady 84/5/EWG z dnia 30 grudnia 1983 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów silnikowych (Dz.U. L 8 z 11.1.1984).
Dyrektywa Rady 90/232/EWG z dnia 14 maja 1990 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych (Dz.U. L 129 z 19.5.1990).
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/26/WE z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zmieniająca dyrektywy Rady 73/239/EWG i 88/357/EWG (Dz.U. L 181 z 20.7.2000).
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (Dz.U. L 263 z 7.10.2009).
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2118 z dnia 24 listopada 2021 r. zmieniająca dyrektywę 2009/103/WE w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (Dz.U. L 430 z 2.12.2021).
Ustawa z dnia 9 sierpnia 1908 r. o odpowiedzialności za szkody wynikłe z opędu automobilów (Dz. ust. p. nr 162).
Ustawa z dnia 9 sierpnia 1908 r. o odpowiedzialności za szkodę wynikłą z ruchu samochodowego (Dz. u. p. austr. nr 162).
Ustawa z dnia 3 maja 1909 r. o ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. u. Rzeszy).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. 1933 nr 82, poz. 598).
Dekret z dnia 17 października 1946 r. o uchyleniu szczególnych ustaw o odpowiedzialności za wypadki w ruchu kolejowym, samochodowym i w niektórych przedsiębiorstwach oraz przepisów b. państw zaborczych o ruchu i budownictwie kolejowym (Dz.U. 1946 nr 55, poz. 313).
Ustawa z dnia 28 marca 1952 r. o ubezpieczeniach państwowych (Dz.U. 1952 nr 20, poz. 130).
Ustawa z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz.U. 1958 nr 72, poz. 357).
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2024, poz. 1061).
Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. 1990 nr 59 poz. 344).
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. 2024, poz. 1251).
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz.U. 2025, poz. 367).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1961 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz.U. 1961 nr 55, poz. 311).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz.U. 1968 nr 15, poz. 89).
Bielecki Adam, Rapaport Jakub, Ustawa automobilowa austryacka z dnia 9 sierpnia 1908 r. z komentarzem, Kraków 1911.
Biskupski Ignacy, O ubezpieczeniach, Poznań 1925.
Bucoń Pawł, Odpowiedzialność cywilna uczestników wypadku komunikacyjnego, Warszawa 2008.
Jędrzejewska Ewa, Odszkodowanie za szkody z OC posiadacza pojazdu w związku z wypadkiem drogowym, Warszawa 2022.
Jusik Michalina, Dochodzenie należności odszkodowawczych w ujęciu podmiotowym – analiza wybranych rozwiązań proceduralnych, „Monitor Prawniczy” 2022, nr 7, s. 350–356.
Kamela‑Sowińska Aldona, Funkcjonalny charakter przemian ubezpieczeń komunikacyjnych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1979, z. 4, s. 159–177.
Lewaszkiewicz-Petrykowska Biruta, Czy reforma odpowiedzialności cywilnej jest konieczna?, [w:] Problemy odpowiedzialności cywilnej we Francji i w Polsce, red. Zbigniew Hajn, Dagmara Skupień, Łódź 2016, s. 33–60.
Longchamps de Berier Roman, Uzasadnienie projektu Kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ostatecznego tekstu kodeksu, Komisja Kodyfikacyjna. Podkomisja Prawa o zobowiązaniach, z. 4, Warszawa 1934.
Longchamps de Berier Roman, Zobowiązania, Lwów 1938.
Maśniak Dorota, Kształtowanie się transgranicznego systemu ochrony ofiar wypadków drogowych, „Zeszyty Prawnicze UKSW” 2004, nr 4(2), s. 109–116.
Maśniak Dorota, Transgraniczny system ochrony ofiar wypadków drogowych, Warszawa 2010.
Nestorowicz Mirosław, Ewolucja odpowiedzialności deliktowej w prawie francuskim (na 200‑lecie kodeksu Napoleona), „Państwo i Prawo” 2007, nr 12, s. 10–23.
Orlicki Marcin, Ubezpieczenia obowiązkowe, Warszawa 2011.
Rozwadowski Władysław, Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1992.
Rymowicz Zygmunt, Święcicki Witold, Prawo cywilne ziem wschodnich. Tom X cz. I Zwodu Praw Rosyjskich, Warszawa 1933.
Szaraniec Monika, Potrzeba zmian w zakresie funkcji kompensacyjnej UFG w razie niemożności wypłaty świadczenia pieniężnego w przypadku upadłości zakładu ubezpieczeń, „Acta Universitatis Lodziensis Folia Iuridica” 2013, t. 72, s. 133–151.
Wąsiewicz Andrzej, Odpowiedzialność cywilna za wypadki samochodowe na tle obowiązkowego ubezpieczenia, Warszawa 1969.
Wąsiewicz Andrzej, Proces rozwojowy obowiązkowych ubezpieczeń, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1970, s. 87–102.
Wolińska Bożena, Więcko Małgorzata, [w:] Ubezpieczenia komunikacyjne, red. Stanisław Rogowski, Warszawa 2008, s. 25–28.
Wołodkiewicz Witold, Rzymskie początki współczesnej odpowiedzialności za szkody na mieniu, „Palestra” 2011, nr 11–12, s. 187–191.
Przegląd przepisów dla e-hulajnóg w Europie, https://konsument.gov.pl/przeglad‑przepisow-dla-e-hulajnog-w-europie (dostęp: 22.05.2025).
Zalecenie nr 5 przyjęte dnia 25 stycznia 1949 r. przez Podkomitet ds. Transportu Drogowego Komitetu Transportu Lądowego Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (zeszyt jako całość); Ewa Jędrzejewska (artykuł)
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-ShareAlike» («Атрибуция — На тех же условиях») 4.0 Всемирная.
