The Principle of Self‑Determination of Nations in Polish Politico‑Legal Thought at the Beginning of the 20th Century. An Outline of the Issue
Keywords:
law of nations, sovereignty, plebiscite, nation, stateAbstract
The text presents the reception of the principle of self‑determination of nations in Polish politico‑legal thought in the first half of the 20th century. The author focuses on the years 1914–1945, when, after more than a century of captivity, the first Polish publications addressing the issue of the existence of the state and its sovereignty as a subject of international law began to appear.
The starting point for the considerations undertaken in the text is the doctrine of the Polish school of the law of nations developed in the 14th century formed by Paweł
Włodkowic, Stanisław of Skarbimierz and then elaborated, among others, by Jakub of Szadek. Next, some works written at the turn of the 19th and early 20th centuries, including those by Emerich de Vattel and Pasquale Mancini, are analyzed, to which both lawyers and politicians in the interwar period referred.
In the main part of the text, the subject matter is examined in two aspects: doctrinal and practical. The former describes the reception of the principle of the right of selfdetermination of nations in Poland and the latter dwells on the reflections on the possibility of its practical application, which can be noticed especially in the late 1930s in Poland and in the first half of the 1940s in exile.
In the above context, an analysis of the works of lawyers associated with the Stefan Batory University in Vilnius, i.e. Wacław Komarnicki and his students: Michał Król,
Stanisław Kódź and Wiktor Sukiennicki, is carried out. Studies by Stanisław Estreicher, Julian Makowski and Stanisław Leon Hubert are also mentioned.
References
Jana Długosza kanonika krakowskiego dzieła wszystkie dziejów Polskie Ksiąg dwanaście, przekład Karol Mecherzyński, t. 5, ks. 12, Kraków 1870.
Polsko‑niemiecka konwencja Górno‑Śląska zawarta w Genewie w dniu 15 maja 1922, Genewa 1922.
Sejm Wileński (1922), Sprawozdanie Stenograficzne nr 5.
Sejm Ustawodawczy (1919–1922), Sprawozdanie stenograficzne, nr 81 i 82.
(m.), Samostanowienie Litwy Środkowej, „Dziennik Poznański” z 21.08.1921 r.
Arbitraż wiedeński, „Czas” z 4.11.1938 r.
Bełch Stanisław, Domański Juliusz, Graff Tomasz, Jasudowicz Tomasz, Krzyżanowski Stanisław, Niesiołowski Andrzej, Ożóg Krzysztof, Wielgus Stanisław, Paweł Włodkowic i polska szkoła prawa międzynarodowego, Warszawa 2018.
Bouffałł Bronisław, Ochrona mniejszości w prawie narodów, Warszawa 1928.
Carr Edward Hallett, Conditions of Peace, Londyn 1944.
Cybichowski Zygmunt, System prawa międzynarodowego, Warszawa 1923.
Cybichowski Zygmunt, Obrona granic, „Kurier Warszawski” z 23.01.1932 r.
Czartoryski Adam, Rozważania o dyplomacji, przekład Jan Maria Kłoczkowski, Kraków 2011.
de Vattel Emmerich, Prawo narodów, t. 1–2, Warszawa 1958.
Dembiński Henryk, Odmowa uznania faktów dokonanych w najnowszym rozwoju prawa narodów, Lublin 1939.
Dembiński Henryk, Wojna jako narzędzie prawa i przewrotu, Lublin 1936.
Dmowski Roman, Polityka polska i odbudowanie państwa, t. 1–2, Nowy Jork 1988.
Ehrlich Ludwik, Chwila obecna w ewolucji prawa narodów, „Przegląd Prawa i Administracji” 1924, R. 49, z. 4–6, s. 105–124.
Ehrlich Ludwik, Paweł Włodkowic i Stanisław ze Skarbimierza, Warszawa 2017.
Ehrlich Ludwik, Prawo narodów, Lwów 1927.
Elmer Benedykt, Od kapitulacji monachijskiej do rozbioru Czecho‑Słowacji, „Robotnik” z 17.03.1939 r.
Estreicher Stanisław, Samostanowienie ludów, Piotrków 1917.
Grzybowki Kazimierz, O nową suwerenność, „W Drodze” 1944, nr 19.
Grzybowski Kazimierz, Nieporwana Europa, „W Drodze” 1943, nr 5.
Handelsman Marceli, Rozwój narodowości nowoczesnej, t. 1, Warszawa 1924.
Hołówko Tadeusz, Nowe życie, „Przymierze” 1921, nr 4, s. 1–4.
Hubert Stanisław, Rozbiory i odrodzenie Rzeczypospolitej. Zagadnienie prawa międzynarodowego, Lwów 1937.
J.J. (Julian Makowski), "Kurier Warszawski" z 10.01.1917 r.
Kelly John Maurice, Historia zachodniej teorii prawa, Kraków 2006.
Kierski Kazimierz, Sprawiedliwość międzynarodowa, „Dziennik Poznański” z 21.05.1931 r.
Komarnicki Wacław, Powstawanie państw ze stanowiska nauki ogólnej o państwie i prawa międzynarodowego, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1916, nr 48, s. 525–527; nr 49, s. 537–540; nr 50, s. 549–551; nr 51, s. 561–563; nr 52, s. 573.
Korfanty Wojciech, O budowaniu potęgi państwowej, „Polonia” z 24–26.12.1938 r.
Koźmian Stanisław, Rzecz o roku 1863, t. 1, Kraków 1896.
Kódź Stanisław, Zasada narodowości w prawie międzynarodowym, Wilno 1932.
Król Michał, Odpowiedzialność państw w prawie międzynarodowym, „Rocznik Prawniczy Wileński” 1929, R. 3, s. 177–416.
Kutrzeba Tadeusz, Obrona Polski w cyfrach, „Bellona” 1921, R. 4, z. 1, s. 1–8.
Lemiesz Piotr (Józef Święcki), Prawa i obowiązki, „Kurier Wileński” z 14.01.1939 r.
Liga Narodów a Polska, „Kurier Poznański” z 30.03.1921 r.
Łossowski Piotr, Konflikt polsko‑litewski 1918–1920, Warszawa 1996.
Maciejewski Marek, Prawne aspekty położenia mniejszości narodowych na Górnym Śląsku w okresie międzywojennym, „Studia Prawno‑Ekonomiczne” 2014, t. 91, nr 1.
Makowski Julian, Prawo międzynarodowe, Warszawa 1918.
Makowski Julian, Prawo międzynarodowe, Warszawa 1928.
Marszał Tadeusz, Jakub z Szadka – ksiądz, dyplomata i prawnik (ur. około 1412 r. w Szadku – zm. 28 października 1487 r. w Krakowie), „Biuletyn Szadkowski” 2008, t. 8, s. 5–29.
Marszałek Piotr Krzysztof, Problem suwerenności II Rzeczypospolitej w świetle postanowień traktatu wersalskiego z 1919 roku, „Historia i Polityka” 2020, nr 31, s. 9–25.
Na Wilsona powołał się Hitler w mowie berlińskiej, „Kurier Wieczorny” (Katowice) z 29.03.1938 r.
Nagórski Zygmunt, Prawdziwy pokój, „Polska Walcząca. Żołnierz Polski na Obczyźnie” z 12.12.1942 r.
Nienaski Władysław [Alfred Wacław Ładoś – M.W.], Bez złudzeń, „Polonia” z 18.03.1939 r.
Nienaski Władysław, Ostatnia faza, „Polonia” z 29.10.1938 r.
O szybki i sprawiedliwy plebiscyt, „Górnoślązak” z 4.02.1921 r.
Pajewski Janusz, Budowa Drugiej Rzeczypospolitej 1918–1926, Kraków 1995.
Paruch Waldemar, Myśl polityczna formacji piłsudczykowskiej w Polsce (1926–1939) – cechy podstawowe, „Annales Universitatis Mariae Curie‑Skłodowska, Sectio K” 2015, vol. 21, z. 2, s. 121–147.
Włodkowic Paweł, Writings (1416–1432). The Struggle for the Self‑Determination of Central Europe, red. Paul W. Knoll, Rzym–Warszawa 2023.
Plebiscyt krwi, „Dziennik Poznański” z 8.05.1921 r.
Prawo ludów i wojna sprawiedliwa, Warszawa 2018.
Prawo samostanowienia, „Gazeta Robotnicza” z 24.06.1921 r.
Regulamin wyborczy, „Gazeta Robotnicza” z 2.03.1921 r.
Rzekoma niepodzielność Śląska, „Kurier Poznański” z 25.03.1921 r.
Serejski Marian Henryk, Naród a państwo w polskiej myśli historycznej, Warszawa 1973.
Słotwiński Feliks, Prawo narodów naturalne, połączone z praktyką państw europejskich, Kraków 1822.
Starzewski Maciej, Teoria społeczno‑polityczna Staszica a Jan Jakub Rousseau, Kraków 1926.
Stroynowski Hieronim, Nauka prawa przyrodzonego, politycznego, ekonomiki politycznej i prawa narodów, Wilno 1785.
Sukiennicki Wiktor, La souveraineté des états en droit international modern, Paris 1927.
Szczepański A., Górny Śląsk w świetle wykonania konwencji genewskiej, Warszawa 1929.
Szymaniec Piotr, Hieronim Stroynowski i Feliks Słotwiński – dwa sposoby postrzegania sprawiedliwości w prawie narodów na przełomie XVIII i XIX wieku, „Wrocławskie Studia Erazmiańskie” 2012, z. 6, s. 41–64.
Szymański Radosław, Vattel as an Intermediary Between the Economic Society of Berne and Poland, [w:] The Legacy of Vattel Droit des gens, red. Stapelbroek Koen, Trampus Antionio, Cham 2019.
Wad, Po zaborze Austrii, „Przyszłość” 1938, nr 12, s. 1.
Wielhorski Władysław, Zagadnienie niepodległej Ukrainy, „Kurier Wileński” z 1.01.1939 r.
Wilson a Cieszkowski, „Kurier Poznański” z 30.01.1917 r.
Winczorek Piotr, Rec.: J. M. Kelly, Historia zachodniej teorii prawa, Kraków 2006, „Państwo i Prawo” 2007, nr 2, s. 113–116.
Wizyta w Berchtesgaden, „Warszawski Dziennik Narodowy” z 11.01.1939 r.
X.X., Zasada samostanowienia, „Dziennik Poznański” z 4.09.1918 r.
Zakrzewski Adam, Zasada narodowości i przyszła Polska, Kijów 1917.
Zieleniewski Leon, Plebiscyt w prawie narodów, Warszawa 1928.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Marcin Łysko (article)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
