Nadrzędna rola Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w postanowieniach konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku
Słowa kluczowe:
konstytucja kwietniowa z 1935 r., Prezydent RP, prerogatywa, kontrasygnata, nadrzędnośćAbstrakt
Artykuł zatytułowany Nadrzędna rola Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w postanowieniach konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku stanowi formalno-dogmatyczną analizę pozycji ustrojowo‑prawnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w tym charakteru jego kompetencji i uprawnień zwierzchnich w stosunku do centralnych, konstytucyjnych organów państwa, tj. rządu, sejmu, senatu, sądów, sił zbrojnych i kontroli państwowej.
Konstytucja wyróżniała w tym zakresie dwie formy aktów urzędowych prezydenta – dekrety i zarządzenia dotyczące kontroli nad sejmem, senatem i rządem, uprawnienia w obszarze sądownictwa, kontroli państwowej, polityki zagranicznej i sił zbrojnych. Wymagało to przeprowadzenia badań nie tylko na podstawie postanowień konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku, ale także na wydanych z jej upoważnienia dekretów, ustaw i rozporządzeń kierowanych przede wszystkim do organów ustawodawczych, wykonawczych, sądowniczych i kontrolnych.
Analiza historycznoprawna wyżej wymienionych aktów, po przeprowadzeniu wnikliwej interpretacji, pozwoliła dostrzec aktywną rolę prezydenta w nowych ramach ustrojowych państwa. Dokładne odtworzenie uwarunkowań ich stanowienia, a także praktyki ich stosowania, w tym skutków prawnych, jakie wywarły na praktykę działania w zakresie ich konstytucyjnych obowiązków i uprawnień, pozwalały zaobserwować aktywną, nadrzędną, przez to kluczową rolę głowy państwa w warunkach obowiązywania konstytucji z 1935 roku. Celem niniejszego artykułu było więc przedstawienie wyników badań obrazujących elementy nadrzędności ustrojowo‑prawnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w postanowieniach konstytucji kwietniowej z 1935 roku.
Bibliografia
Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz.U. 1935 nr 30, poz. 227).
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2019 r., sygn. akt Kp 2/18, 39/A/2019, M.P.2019.713.
Borucki Marek, Konstytucje polskie 1791–1997, Warszawa 2002.
Bosiacki Adam, Pomiędzy państwem prawnym a autorytaryzmem. Z polskich rozważań nad poszukiwaniem optymalnego ustroju państwa po odzyskaniu niepodległości w III Rzeczypospolitej, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2017, t. 38, nr 4, s. 97–118.
Car Stanisław, Istota i zakres władzy prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (tezy na Zjazd Prawników Polskich w Wilnie), „Palestra” 1924, s. 206–210.
Car Stanisław, O kontrasygnacie, Referat wygłoszony na posiedzeniu Komisji Konstytucyjnej dnia 27 marca 1933 r., „Nowe Państwo” 1933, t. 3, z. 1, s. 98–101.
Car Stanisław, Podoski Bohdan, Główne wytyczne nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1935.
Chmurski Antoni, Nowa konstytucja, Warszawa 1935.
Deryng Antoni, Akty rządowe głowy państwa. Rozważania ustrojowe, Lwów 1934.
Gdulewicz Ewa, Zasada jednolitej i niepodzielnej władzy prezydenta w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 23 kwietnia 1935 r., „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” 1974, t. 21(1), s. 1–22.
Gdulewicz Ewa, Gwiżdż Andrzej, Witkowski Zbigniew, Konstytucja Rzeczypospolitej z 1935 r., [w:] Konstytucje Polski. Studia monograficzne z dziejów polskiego konstytucjonalizmu, red. Marian Kallas, Warszawa 1990, s. 187–252.
Grzesik-Kulesza Małgorzata, Akty prawne z mocą ustawy w polskim prawie konstytucyjnym w latach 1921–1947, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Prawnicza” 2014, nr 15, z. 84, s. 32–49.
Górecki Dariusz, Prezydent w Konstytucji kwietniowej – oryginalność rozwiązania konstytucyjnego, [w:] Prawo Konstytucyjne II RP. Nauka i instytucje, red. Paweł Sarnecki, Kraków 2006, s. 134–153.
Kamiński Mariusz Antoni, Prawnoustrojowy status sił zbrojnych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, „Roczniki Nauk Prawnych” 2019, t. 29, nr 3, s. 41–71.
Kumaniecki Władysław, Akt administracyjny, nakładem autora, Kraków 1913.
Komarnicki Wacław, Rząd czy prezydent, „Myśl Narodowa” 1929, nr 11, 166–168.
Komarnicki Wacław, Ustrój państwowy Polski współczesnej. Geneza i system, Wilno 1937.
Krajewski Ludwik, Rząd według Konstytucji kwietniowej, „Gazeta Administracji” 1937, nr 9, Warszawa 1937, s. 482–492.
Ławnikowicz Grzegorz, W poszukiwaniu istoty nowego autorytarnego porządku. Antoniego Peretiatkowicza koncepcja cezaryzmu demokratycznego, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2020, t. 42, nr 2, s. 163–181.
Łukaszczuk Agnieszka, Służba cywilna w II Rzeczypospolitej, „Przegląd Prawa i Administracji” 2010, t. 83, s. 233–261.
Łukaszczuk-Walter Agnieszka, Konstytucja Kwietniowa z 1935 r. Geneza – Obowiązywanie – Stosowanie, Warszawa 2024.
Łukaszczuk-Walter Agnieszka, Nowy porządek konstytucyjny II Rzeczypospolitej po uchwaleniu Konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku (1935–1945), [w:] Konstytucyjna historia Polski XIX–XX w., red. Dariusz Makiłła, Warszawa 2024, s. 274–363.
Marszałek Piotr Krzysztof, Uwagi o zasadach promulgowania aktów normatywnych według prawa polskiego 1807–1950, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 2008, nr 3062, s. 189–215.
Mażewski Lech, Odpowiedzialność prezydenta w konstytucji kwietniowej, „Państwo i Prawo” 1982, z. 10, s. 79–91.
Mażewski Lech, Prezydencjalna odmiana systemu parlamentarnego w Konstytucji Kwietniowej, „Studia Prawnicze” 1984, s. 105–133.
Mojak Ryszard, Instytucja prezydenta w polskim prawie konstytucyjnym w latach 1935–1939, „Annales UMCS sec. G. Ius” 1990, s. 117–137.
Opaliński Bartłomiej, Kontrasygnata aktów głowy państwa w polskim konstytucjonalizmie. Cz. II, „Ius Novum” 2011, nr 3, s. 131–154.
Peretiatkowicz Antoni, Nowa Konstytucja Polska, „Ruch Prawniczy i Ekonomiczny” 1935, t. 15, s. 49–60.
Peretiatkowicz Antoni, Cezaryzm demokratyczny a Konstytucja Polska, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1929, nr 9, s. 367–376.
Piasecki Adam, Tezy konstytucyjne Marszałka Piłsudskiego. Referat wygłoszony w dniu 28 lutego 1931 r. u Marszałka Senatu Władysława Raczkiewicza, drukowane jako rękopis (broszura), Warszawa 1931.
Prokop Krzysztof, Uprawnienia nadzwyczajne Prezydenta Rzeczypospolitej w świetle przepisów konstytucji kwietniowej z 1935 r., „Miscellanea Historico-Iuridica” 2019, t. 18, z. 2, s. 203–225.
Rakowska Anna, Kontrasygnata aktów głowy państwa w wybranych państwach europejskich, Toruń 2009.
Rogowicz Jerzy, Istota władzy głowy państwa, Warszawa 1932.
Sadowski Paweł, The New Model of the State the Constitutional Position of the President in the April Constitution of 1935, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2018, nr 6(46), s. 73–87.
Srokosz Jacek, Autorytarna władza Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w myśli Stanisława Cara, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 2009, nr 3154, s. 273–291.
Srokosz Jacek, Kilka uwag o odpowiedzialności Prezydenta Rzeczypospolitej w myśli Stanisława Cara, „Wrocławskie Studia Erazmiańskie” 2008, nr 3, s. 52–65.
Starzewski Maciej, Uwagi prawnopolityczne nad projektem Konstytucji Wice-Marszałka Cara, Kraków 1934.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (zeszyt jako całość); Agnieszka Łukaszczuk-Walter (artykuł)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
