Funkcjonowanie notariatu w niepodległej Polsce w latach 1919–1939 na przykładzie miasta Białegostoku
Słowa kluczowe:
notariusz, notariat, Białystok, ziemia podlaska, lata 1919–1939, reformyAbstrakt
Artykuł porusza problematykę związaną z funkcjonowaniem notariatu w niepodległej Polsce w latach 1919–1939 na przykładzie miasta Białegostoku. Głównym przedmiotem badania była analiza ustawodawstwa oraz źródeł archiwalnych przechowywanych w zasobie Archiwum Państwowego w Białymstoku. W czasie pierwszej wojny światowej Białystok w 1915 roku został zajęty przez wojska niemieckie, które opuściły miasto dopiero w lutym 1919 roku. Po odejściu Niemców Białystok wszedł w skład państwa polskiego, które odzyskało niepodległość po 123 latach niewoli. Po odzyskaniu niepodległości w Polsce funkcjonowały trzy systemy organizacji notariatu: na ziemiach dawnego zaboru rosyjskiego, zaboru austriackiego oraz zaboru pruskiego. Pomimo że systemy te wyrastały ze wspólnych korzeni i tradycji notariatu europejskiego, to jednak różniły się istotnie co do zasad funkcjonowania, ustroju notariatu czy statusu
notariusza.
Założeniem niniejszego artykułu jest przedstawienie kształtowania się instytucji notariatu oraz pozycji prawnej notariusza na podstawie obowiązującej w Białymstoku rosyjskiej ustawy notarialnej z 1866 roku. Celem artykułu jest przedstawienie funkcjonowania notariatu w powojennym Białymstoku oraz przybliżenie kryteriów kandydatów na notariuszy w ówczesnym czasie, a także przedstawienie sposobu funkcjonowania kancelarii notarialnych. Artykuł zawiera również analizę wpływu rosyjskiej ustawy notarialnej na samorząd oraz przedstawia sylwetki wybranych białostockich notariuszy.
Bibliografia
Ustawa z dnia 7 maja 1920 r. o likwidacji serwitutów na terenie b. Królestwa Kongresowego (Dz.U. 1920 nr 42, poz. 249).
Ustawa z dnia 31 lipca 1923 r. o scalaniu gruntów (Dz.U. 1923 nr 92, poz. 718).
Ustawa z dnia 28 grudnia 1925 r. w sprawie zmian i uzupełnień w ustawie z dnia 31 lipca 1923 r. o scalaniu gruntów (Dz.U. 1925 nr 92, poz. 718).
Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz.U. 1928 nr 35, poz. 323).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. 1933 nr 84, poz. 609).
Rozporządzenie Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich z dnia 15 maja 1919 r. w przedmiocie prawa cywilnego i postępowania cywilnego na obszarach wschodnich (Dz.U. ZCZW 1919 nr 4, poz. 23).
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 1933 r. o ustaleniu stanowisk notarialnych i siedzib urzędowych (Dz.U. 1933 nr 88, poz. 685).
Okólnik nr 23 dyrektora Departamentu Sprawiedliwości z dnia 4 listopada 1917 r. w przedmiocie mianowania rejentów, pisarzy hipotecznych, komorników, sekretarzy (Dz. Urz. Dep. Spraw. 1917 nr 6).
Okólnik Ministra Sprawiedliwości nr 124 z dnia 2 grudnia 1918 r. (Dz.Urz. Min. Spraw. 1918 nr 13, poz. 11).
Okólnik Ministra Sprawiedliwości nr 449/I. P. K./21 z dnia 21 października 1921 r. (Dz.Urz. Min. Spraw. 1921 nr 22).
Uchwała Zgromadzenia Ogólnego SN z dnia 1 marca 1924 r.
Uchwała połączonych izb cywilnych Sądu Najwyższego, sygn. I. N. 39/31, Not‑Hip., 1931 r., nr 4 (Dz.U. 1933 nr 84, poz. 609).
Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. I C. 2449/31, Not‑Hip., 1932 r., nr 14–15.
Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, sygn. N. 1248/1922, Wydział I Cywilny, PN, 1923 r.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Inwentarz Zespołu Akt Notarialnych z lat 1919–1939.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Inwentarz zbioru akt, Sąd Okręgowy w Białymstoku – Wydział Hipoteczny z lat 1919–1939.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta miasta Białegostoku.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Wacława Dobrzyńskiego.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Bolesława Urbanowicza.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Stefana Bednarskiego.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Stanisława Jankowskiego.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Walerego Szczepańskiego.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Zygmunta Gąsiorowskiego.
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Ignacego Kołdrasińskiego.
Breyer Stefan, Przeniesienie własności nieruchomości, wyd. II, Warszawa 1971.
Fidler Jan, Goldsztein Mieczysław, Skoczyński Michał, Kalendarz prawniczy na rok 1925, Warszawa 1925.
Fiedorczyk Piotr, Kowalski Przemysław, Sądownictwo powszechne na terenie województwa białostockiego w II RP, „Miscellanea Historico‑Iuridica” 2012, t. 11, s. 275–299.
Glass Jakub, Ustrój notariatu w kilku najważniejszych państwach europejskich, ,,Przegląd Notarialny” 1933, nr 6, s. 5–10.
Glass Jakub, Zarys prawa hipotecznego w b. Królestwie Polskim, Warszawa–Kraków 1922.
Kietliński Marek, Początki białostockiej niepodległości 1918–1920, Białystok 2019.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Kalendarz sądowy na rok 1928, rocznik II, Warszawa 1928.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Kalendarz sądowy na rok 1930, rocznik IV, Warszawa 1930.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Kalendarz sądowy na rok 1931, rocznik V, Warszawa 1931.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Kalendarz sądowy na rok 1932, rocznik VI, Warszawa 1932.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Kalendarz sądowy na rok 1933, rocznik VII, Warszawa 1933.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Rudzisz Kazimierz, Kalendarz informator sądowy na rok 1934, Warszawa 1934.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Rudzisz Kazimierz, Kalendarz informator sądowy na rok 1935, Warszawa 1935.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Rudzisz Kazimierz, Kalendarz informator sądowy na rok 1938, Warszawa 1938.
Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Rudzisz Kazimierz, Kalendarz informator sądowy na rok 1939, Warszawa 1939.
Kliczek‑Paśnicka Anna, Rozwój samorządu zawodowego w okresie II Rzeczypospolitej, „Zeszyt Studencki Kół Naukowych Wydziału Prawa i Administracji UAM” 2020, nr 10, s. 111–124.
Kostórkiewicz Tadeusz, Konstytucja notariatu polskiego, „Przegląd Notarialny” 1933, nr 13, s. 4.
Krzysztopolski Zygmunt, Kirkiczenko Jerzy, Kraczkiewicz Marian, Kalendarz sądowy na rok 1927, Warszawa 1927.
Malec Dorota, Adwokatura a notariat w Drugiej Rzeczypospolitej: wybrane zagadnienia z dziejów obu instytucji: część I, „Palestra” 2003, nr 48(7–8), s. 167–174.
Malec Dorota, Dzieje notariatu polskiego, wyd. I, Kraków 2007.
Malec Dorota, Kwalifikacje zawodowe notariuszy w II Rzeczypospolitej. Problemy teorii i praktyki, „Rejent” 2001, nr 10, s. 150–175.
Malec Dorota, Notariat Drugiej Rzeczypospolitej. Stan opracowania i podstawowe problemy badawcze, „Czasopismo Prawno‑Historyczne”, t. LIV, z. 2, s. 90–115.
Malec Dorota, Notariat II Rzeczypospolitej, wyd. I, Kraków 2002.
Malec Dorota, Notariat polski w rozwoju dziejowym, Krajowa Rada Notarialna, 2021.
Malec Dorota, Skupieński Krzysztof, Notariat Polski Historia i Współczesność, Warszawa 2006.
Oleszko Aleksander, Ustrój polskiego notariatu, wyd. I, Kraków 1999.
„Dziennik Białostocki”, 1919 r.
„Notariat – Hipoteka”, nr 2 (10), Warszawa, 15 stycznia 1932 r., rok II.
„Notariat – Hipoteka”, nr 7, Warszawa, 1 kwietnia 1935 r., rok V.
„Notariat – Hipoteka”, nr 20. Warszawa, 2 października 1938 r., rok XVII.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (zeszyt jako całość); Weronika Korsak (artykuł)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
