Regulation in Motion: an Analysis of the Passenger Traffic Response to the Changes in the Legal Regime at the Land Border of Poland with Belarus
Keywords:
border crossing, Belarus, Poland, crisis, border trafficAbstract
The aim of the paper is to present the findings of an analysis of changes in the legal regime governing the border of Poland with Belarus and the rules regulating its crossing over a period of 22 years – from the introduction of legal frameworks associated with Poland’s accession to the European Union, up to the end of 2024. During this time, several developments – including Poland’s accession to the EU and the Schengen Area, the migration crisis, and Belarus’s involvement in Russia’s invasion of Ukraine – prompted the implementation of numerous regulatory measures. These measures varied in nature, with some tightening and others liberalising the rules for crossing the border of Poland with Belarus. They stemmed both from Polish and EU regulations, as well as from decisions made by the Belarusian authorities. Undoubtedly, they had a significant impact on the cross-border passenger traffic.
A qualitative and quantitative analysis – including a review of the relevant literature, legal frameworks, and statistical data – enabled the identification of three distinct periods: 2003–2007, 2007–2020, and 2020–2024. The study revealed that certain regulatory changes led to a significant decline in the cross-border traffic, while others contributed to its increase, with the strength of these effects varying over time. This was partly due to the implementation of the opposing policies by the two countries – liberalising on one side and tightening on the other – as well as the simultaneous influence of other factors (e.g. psychological). The analysis of statistical data over the 22-year period demonstrated a high degree of dynamism in the volume of cross-border movements between Poland and Belarus. These changes affected Polish citizens and foreign nationals to differing extents, suggesting a certain asymmetry in the perceived significance of the border for each side and prompting further research in this area.
References
Konwencja Wykonawcza do układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 roku między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (Dz.U. L 239 z 22.09.2000, str. 19–62, Polskie wydanie specjalne: rozdział 19, t. 002, p. 9–52).
Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o ruchu osobowym z dnia 26 sierpnia 2003 r. (M.P. 2003 nr 49, poz. 754).
Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o ruchu osobowym z dnia 20 grudnia 2007 r. (M.P. 2008 nr 83, poz. 733).
Umowa między Unią Europejską a Republiką Białorusi o ułatwieniach w wydawaniu wiz (Dz.U.L 180, 9 czerwca 2020, s. 3–18).
Rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (Dz.U.LOJL 81, 21 czerwca 2001, s. 1–7).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2226 z dnia 30 listopada 2017 r. ustanawiające system wjazdu/wyjazdu (EES) w celu rejestrowania danych dotyczących wjazdu i wyjazdu obywateli państw trzecich przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich i danych dotyczących odmowy wjazdu w odniesieniu do takich obywateli oraz określające warunki dostępu do EES na potrzeby ochrony porządku publicznego i zmieniające konwencję wykonawczą do układu z Schengen i rozporządzenia (WE) nr 767/2008 i (UE) nr 1077/2011 (Dz.U.L 327, 9 grudzień 2017, s. 20–82).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1806 z dnia 14 listopada 2018 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (tekst jednolity) (Dz.U.L 303 z 28 listopada 2018, s. 39–58).
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. 2003 nr 128, poz. 1175).
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. 2013, poz. 1650, tj. Dz.U. 2024, poz. 769, 1222, 1688).
Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o budowie zabezpieczenia granicy państwowej (Dz.U. 2021, poz. 1992).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2003 r. w sprawie wysokości środków finansowych, które powinien posiadać cudzoziemiec wjeżdżający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i dokumentów, które mogą potwierdzić posiadanie tych środków oraz cel przekroczenia granicy (Dz.U. 2003 nr 178, poz. 1748, z późn. zm.).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2020, poz. 435).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 września 2021 r. w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego (Dz.U. 2021, poz. 1612).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2021, poz. 2028).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 marca 2022 r. w sprawie wiz dla cudzoziemców (Dz.U. 2023, poz. 2449).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 września 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2022, poz. 1963).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lutego 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2023, poz. 275).
Abramowicz Adam, Wypowiedź podczas posiedzenia Komisji Gospodarki (nr 75), Kancelaria Sejmu. „Biuro Komisji Sejmowych. Biuletyn” 2009, nr 1728/VI kad.
Doliwa‑Klepacka Anna, Local border traffic in European Union legislation, [w:] Local border traffic on the Polish section of the European Union external border, red. Mieczysława Zdanowicz, Białystok 2013, s 45–64.
Ferreira Inês, Azevedo Joana, Moura‑ Veiga Carlota, Pereira Cláudia, The use of mirror statistics in the study of emigration. Methodological issues, 21st IMISCOE Annual Conference. Migration as a Social Construction: A Reflexive Turn, 2024, https://ciencia.iscte-iul.pt/publications/the-use-of-mirror-statistics-in-the-study-of-emigration-methodological-issues/104569 (dostęp: 17.10.2025).
Jagusiak Bogusław, Wpływ wojny Rosji z Ukrainą na ład międzynarodowy na obszarze postradzieckim, „Studia Wschodnioeuropejskie” 2023, nr 19, s. 6–26.
Kakareko Ksenia, Białoruś wobec wstąpienia Polski do strefy Schengen, „The Central European Journal of Social Sciences and Humanities” 2021, nr 5, s. 75–93.
Kużelewska Elżbieta, Piekutowska Agnieszka, Belarus’ violation of international obligations in connection with artificial migration pressure on the Belarus–European Union border, „Białostockie Studia Prawnicze” 2023, t. 28(1), s. 39–55.
Lukiewicz Uładzimir, Pogranicze białorusko‑polskie: wczoraj i dziś, [w:] Polska i Białoruś, red. Zdzisław Biegański, Jerzy Jackowicz, Warszawa 2003, s.
Modrzejewski Artur, Charakter prawny wiz jednolitych krótkoterminowych w Unii Europejskiej, „Białostockie Studia Prawnicze“ 2007, t. 2, s. 9–102.
Moraczewska Anna, Funkcjonowanie polskiej granicy wschodniej w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, „Krakowskie Studia Międzynarodowe” 2009, nr 6(4), s. 77–85.
Moraczewska Anna, Dychotomia działań Polski wobec imigrantów na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej od 2021 roku, „Polityka i Społeczeństwo” 2023, nr 21(4), s. 297–314.
Non-paper. Expanding on the proposals contained in the Communication to the European Parliament and the Council on Strengthening the ENP. COM (2006) 726 final of December 2006.
Piekutowska Agnieszka, Mały ruch graniczny – konsekwencje dla regionów przygranicznych, „Politeja. Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2016, nr 2(41), s. 99–114.
Powęska Halina, Struktura towarowa handlu przygranicznego na pograniczu polsko‑białoruskim, „Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu” 2012, nr 14(4), s. 79–84.
Sidorowicz Leszek, Nowa jakość polskich granic państwowych w kontekście integrowania się Polski z UE a problemy przepływu ludzi przez granice Rzeczypospolitej Polskiej i Federacji Rosyjskiej. Wybrane aspekty prawno‑ekonomiczne, „Białostockie Studia Prawnicze“ 2011, t. 9, s. 202–225.
Ułachowicz Uładzimir, Polska i "Wymiar wschodni" polityki zagranicznej Unii Europejskiej, [w:] Беларусь i Польшча – Polska i Białoruś, red. Adam Eberhardt, Uładzimir Ułachowicz, Warszawa, PISM 2003, s. 85–94.
Urząd Statystyczny w Białymstoku, Ruch graniczny oraz przepływ towarów i usług na granicy polsko‑białoruskiej w 2022 r., Białystok 2023.
Zdanowicz Mieczysława, The Migration Crisis on the Polish‑Belarusian Border, „Białostockie Studia Prawnicze” 2023, t. 28(1), s. 103–115.
Zdanowicz Mieczysława, Doliwa‑Klepacka Anna, Osobowy ruch graniczny po wejściu Polski do strefy Schengen, [w:] Polska w Schengen, red. Mieczysława Zdanowicz, Białystok 2009, s. 11–20.
Ambasada Republiki Białoruś w RP – informacje konsularne, https://poland.mfa.gov.by/pl/consular_issues/visas/bezwiz (dostęp: 17.10.2025).
Baza dane.gov.pl, 2025, https://dane.gov.pl/pl/dataset/556,dane‑statystyczne-dotyczace‑osobowego-ruchu‑granicznego (dostęp: 17.10.2025).
Baza ruchu granicznego 2024, https://dane.gov.pl/pl/dataset/3595,bazy‑ruchugranicznego‑straz-graniczna/resource/63849/table (dostęp: 17.10.2025).
Komenda Główna Straży Granicznej, Statystyki SG, 2025, https://www.strazgraniczna.pl/pl/granica/statystyki-sg/2206,Statystyki-SG.html (dostęp: 17.10.2025).
OECD, International Migration Outlook 2024, OECD Publishing, Paris, 2025, https://www.oecd.org/en/publications/international-migration-outlook-2024_50b0353e-en.html (dostęp: 17.10.2025).
Portal Grodno Visa Free, https://grodnovisafree.by/pl/jak-przyjechac.html (dostęp: 17.10.2025).
Stowarzyszenie Międzynarodowego Motocyklowego Rajdu Katyńskiego, 2025, http://rajdkatynski.com/rajd-katynski/informacje-o-rajdach (dostęp: 17.10.2025).
UN Expert Group on Migration Statistics, Task Force 3: Data Integration for Disaggregated Statistics on International Migration, 2023, https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/sconcerns/migration (dostęp: 17.10.2025).
U. S. Embassy in Belarus, 2023, Alert – U. S. Embassy Minsk, Belarus, https://by.usembassy.gov/alert-u-s-embassy‑minsk-belarus‑august-21-2023 (dostęp: 17.10.2025).
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Anna Doliwa-Klepacka, Agnieszka Piekutowska (article)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
