Regulacje w ruchu: analiza reakcji ruchu osobowego na zmiany reżimu prawnego na lądowej granicy Polski z Białorusią
Ключевые слова:
przekroczenie granicy, Białoruś, Polska, kryzys, ruch granicznyАннотация
Celem artykułu było przedstawienie wyników analizy zmian reżimu prawnego stosowanego na granicy Polski z Białorusią i zasad jej przekraczania na przestrzeni 22 lat: od wprowadzenia rozwiązań prawnych stanowiących zobowiązania związane z akcesją Polski do Unii Europejskiej do końca 2024 roku. W tym czasie szereg okoliczności, jak na przykład akcesja Polski do UE i strefy Schengen, kryzys migracyjny czy udział Białorusi w inwazji Rosji na Ukrainę, implikował podejmowanie licznych, regulacji. Miały one zróżnicowany charakter, zarówno zaostrzający, jak i liberalizujący zasady przekraczania granicy Polski z Białorusią. Wynikały one z regulacji polskich/unijnych i leżących po stronie władz Białorusi. Bezsprzecznie wywarły one wpływ na osobowych ruch graniczny.
Przeprowadzono analizę zarówno jakościową, jak i ilościową: dokonano przeglądu literatury przedmiotu, analizy regulacji prawnych i danych statystycznych, co pozwoliło na wyodrębnienie trzech okresów: lata 2003–2007, 2007–2020 i 2020–2024. Badanie pozwoliło zauważyć, że część zmian wpłynęła na istotny spadek tego ruchu, część na wzrost, przy czym siła tego wpływu była zróżnicowana. Wynikało to między innymi z faktu wprowadzania po stronie polskiej i białoruskiej regulacji o przeciwstawnym charakterze – liberalizującym z jednej strony i zaostrzającym z drugiej i jednoczesnym występowaniu innych czynników (na przykład psychologicznych). Analiza danych statystycznych na przestrzeni dwudziestodwuletniego okresu wykazała ogromną dynamikę zmian ruchu granicznego osób na granicy Polski z Białorusi. W zróżnicowanym stopniu wpłynęły one na ruch graniczny obywateli Polski i cudzoziemców, co sugeruje pewną asymetrię znaczenia granicy dla obu stron, skłaniając do dalszych badań w tym zakresie.
Библиографические ссылки
Konwencja Wykonawcza do układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 roku między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (Dz.U. L 239 z 22.09.2000, str. 19–62, Polskie wydanie specjalne: rozdział 19, t. 002, p. 9–52).
Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o ruchu osobowym z dnia 26 sierpnia 2003 r. (M.P. 2003 nr 49, poz. 754).
Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o ruchu osobowym z dnia 20 grudnia 2007 r. (M.P. 2008 nr 83, poz. 733).
Umowa między Unią Europejską a Republiką Białorusi o ułatwieniach w wydawaniu wiz (Dz.U.L 180, 9 czerwca 2020, s. 3–18).
Rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (Dz.U.LOJL 81, 21 czerwca 2001, s. 1–7).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2226 z dnia 30 listopada 2017 r. ustanawiające system wjazdu/wyjazdu (EES) w celu rejestrowania danych dotyczących wjazdu i wyjazdu obywateli państw trzecich przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich i danych dotyczących odmowy wjazdu w odniesieniu do takich obywateli oraz określające warunki dostępu do EES na potrzeby ochrony porządku publicznego i zmieniające konwencję wykonawczą do układu z Schengen i rozporządzenia (WE) nr 767/2008 i (UE) nr 1077/2011 (Dz.U.L 327, 9 grudzień 2017, s. 20–82).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1806 z dnia 14 listopada 2018 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (tekst jednolity) (Dz.U.L 303 z 28 listopada 2018, s. 39–58).
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. 2003 nr 128, poz. 1175).
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. 2013, poz. 1650, tj. Dz.U. 2024, poz. 769, 1222, 1688).
Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o budowie zabezpieczenia granicy państwowej (Dz.U. 2021, poz. 1992).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2003 r. w sprawie wysokości środków finansowych, które powinien posiadać cudzoziemiec wjeżdżający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i dokumentów, które mogą potwierdzić posiadanie tych środków oraz cel przekroczenia granicy (Dz.U. 2003 nr 178, poz. 1748, z późn. zm.).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2020, poz. 435).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 września 2021 r. w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego (Dz.U. 2021, poz. 1612).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2021, poz. 2028).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 marca 2022 r. w sprawie wiz dla cudzoziemców (Dz.U. 2023, poz. 2449).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 września 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2022, poz. 1963).
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lutego 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz.U. 2023, poz. 275).
Abramowicz Adam, Wypowiedź podczas posiedzenia Komisji Gospodarki (nr 75), Kancelaria Sejmu. „Biuro Komisji Sejmowych. Biuletyn” 2009, nr 1728/VI kad.
Doliwa‑Klepacka Anna, Local border traffic in European Union legislation, [w:] Local border traffic on the Polish section of the European Union external border, red. Mieczysława Zdanowicz, Białystok 2013, s 45–64.
Ferreira Inês, Azevedo Joana, Moura‑ Veiga Carlota, Pereira Cláudia, The use of mirror statistics in the study of emigration. Methodological issues, 21st IMISCOE Annual Conference. Migration as a Social Construction: A Reflexive Turn, 2024, https://ciencia.iscte-iul.pt/publications/the-use-of-mirror-statistics-in-the-study-of-emigration-methodological-issues/104569 (dostęp: 17.10.2025).
Jagusiak Bogusław, Wpływ wojny Rosji z Ukrainą na ład międzynarodowy na obszarze postradzieckim, „Studia Wschodnioeuropejskie” 2023, nr 19, s. 6–26.
Kakareko Ksenia, Białoruś wobec wstąpienia Polski do strefy Schengen, „The Central European Journal of Social Sciences and Humanities” 2021, nr 5, s. 75–93.
Kużelewska Elżbieta, Piekutowska Agnieszka, Belarus’ violation of international obligations in connection with artificial migration pressure on the Belarus–European Union border, „Białostockie Studia Prawnicze” 2023, t. 28(1), s. 39–55.
Lukiewicz Uładzimir, Pogranicze białorusko‑polskie: wczoraj i dziś, [w:] Polska i Białoruś, red. Zdzisław Biegański, Jerzy Jackowicz, Warszawa 2003, s.
Modrzejewski Artur, Charakter prawny wiz jednolitych krótkoterminowych w Unii Europejskiej, „Białostockie Studia Prawnicze“ 2007, t. 2, s. 9–102.
Moraczewska Anna, Funkcjonowanie polskiej granicy wschodniej w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, „Krakowskie Studia Międzynarodowe” 2009, nr 6(4), s. 77–85.
Moraczewska Anna, Dychotomia działań Polski wobec imigrantów na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej od 2021 roku, „Polityka i Społeczeństwo” 2023, nr 21(4), s. 297–314.
Non-paper. Expanding on the proposals contained in the Communication to the European Parliament and the Council on Strengthening the ENP. COM (2006) 726 final of December 2006.
Piekutowska Agnieszka, Mały ruch graniczny – konsekwencje dla regionów przygranicznych, „Politeja. Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2016, nr 2(41), s. 99–114.
Powęska Halina, Struktura towarowa handlu przygranicznego na pograniczu polsko‑białoruskim, „Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu” 2012, nr 14(4), s. 79–84.
Sidorowicz Leszek, Nowa jakość polskich granic państwowych w kontekście integrowania się Polski z UE a problemy przepływu ludzi przez granice Rzeczypospolitej Polskiej i Federacji Rosyjskiej. Wybrane aspekty prawno‑ekonomiczne, „Białostockie Studia Prawnicze“ 2011, t. 9, s. 202–225.
Ułachowicz Uładzimir, Polska i "Wymiar wschodni" polityki zagranicznej Unii Europejskiej, [w:] Беларусь i Польшча – Polska i Białoruś, red. Adam Eberhardt, Uładzimir Ułachowicz, Warszawa, PISM 2003, s. 85–94.
Urząd Statystyczny w Białymstoku, Ruch graniczny oraz przepływ towarów i usług na granicy polsko‑białoruskiej w 2022 r., Białystok 2023.
Zdanowicz Mieczysława, The Migration Crisis on the Polish‑Belarusian Border, „Białostockie Studia Prawnicze” 2023, t. 28(1), s. 103–115.
Zdanowicz Mieczysława, Doliwa‑Klepacka Anna, Osobowy ruch graniczny po wejściu Polski do strefy Schengen, [w:] Polska w Schengen, red. Mieczysława Zdanowicz, Białystok 2009, s. 11–20.
Ambasada Republiki Białoruś w RP – informacje konsularne, https://poland.mfa.gov.by/pl/consular_issues/visas/bezwiz (dostęp: 17.10.2025).
Baza dane.gov.pl, 2025, https://dane.gov.pl/pl/dataset/556,dane‑statystyczne-dotyczace‑osobowego-ruchu‑granicznego (dostęp: 17.10.2025).
Baza ruchu granicznego 2024, https://dane.gov.pl/pl/dataset/3595,bazy‑ruchugranicznego‑straz-graniczna/resource/63849/table (dostęp: 17.10.2025).
Komenda Główna Straży Granicznej, Statystyki SG, 2025, https://www.strazgraniczna.pl/pl/granica/statystyki-sg/2206,Statystyki-SG.html (dostęp: 17.10.2025).
OECD, International Migration Outlook 2024, OECD Publishing, Paris, 2025, https://www.oecd.org/en/publications/international-migration-outlook-2024_50b0353e-en.html (dostęp: 17.10.2025).
Portal Grodno Visa Free, https://grodnovisafree.by/pl/jak-przyjechac.html (dostęp: 17.10.2025).
Stowarzyszenie Międzynarodowego Motocyklowego Rajdu Katyńskiego, 2025, http://rajdkatynski.com/rajd-katynski/informacje-o-rajdach (dostęp: 17.10.2025).
UN Expert Group on Migration Statistics, Task Force 3: Data Integration for Disaggregated Statistics on International Migration, 2023, https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/sconcerns/migration (dostęp: 17.10.2025).
U. S. Embassy in Belarus, 2023, Alert – U. S. Embassy Minsk, Belarus, https://by.usembassy.gov/alert-u-s-embassy‑minsk-belarus‑august-21-2023 (dostęp: 17.10.2025).
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (zeszyt jako całość); Anna Doliwa-Klepacka, Agnieszka Piekutowska (artykuł)
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-ShareAlike» («Атрибуция — На тех же условиях») 4.0 Всемирная.
