Respect for Common Historical and Cultural Heritage as a Condition for Stimulating Cooperation Between Poland and Lithuania in the Processes of Regional and Euro‑Atlantic Integration
Keywords:
common state, movement Lituanist, Polish minority, discriminatory actions, political relations, economic cooperationAbstract
The war in Ukraine and threats from Russia have forced a redefinition of policy by the countries of Central and Eastern Europe, becoming a reason for closer relations. In PolishLithuanian relations, rapprochement should seemingly be easier due to a common historical and cultural heritage. However, completely different attitudes to the shared past and the antagonisms that have built up make real rapprochement difficult. Difficulties overcoming mutual prejudices affect the attitude of Lithuanian authorities towards the Polish minority. The consequence of this is the limitation of her rights and making it difficult to cultivate one’s individuality.
The main objective of the study is an attempt to answer the question about the attitude to common history by Poles and Lithuanians, on the basis of which further cooperation could be developed under the conditions of functioning in two independent state organisms involved in the processes of regional and Euro‑ Atlantic integration. Historical, dogmatic‑legal and empirical methods were used to prepare the study. The findings led to the conclusion that a common historical and cultural heritage represents an opportunity to rebuild and strengthen relations while maintaining respect for the distinctiveness and independence of each country.
References
Akińczo Aleksandra, Na bieżąco, „Magazyn Wileński” 2017, nr 11, s. 12 i n.
Bartkiewicz Artur, Litwa w 20 lat straciła 20% mieszkańców. Mniej Polaków, mniej Rosjan, „Rzeczpospolita” z 20.12.2022 r., https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art37641581-litwa-w-20-lat-stracila-20-proc-mieszkancow-mniej-polakow-mniej-rosjan (dostęp: 30.09.2023).
Białek Tadeusz, Międzynarodowe standardy ochrony praw mniejszości i ich realizacja na przykładzie Białorusi, Litwy i Ukrainy, Warszawa 2008.
Bumblauskas Alfredas, Historia Litwy: koncepcje historyków a dominujące wizje przeszłości, [w:] Dialog kultur pamięci w regionie ULB, red. Alvydas Nikžentaitis, Michał Kopczyński, Warszawa 2014, s. 63–81.
Bumblauskas Alfredas, Wielkie Księstwo Litewskie. Wspólna historia, podzielona pamięć, Warszawa 2013.
Chajewski Adam, Antypolonizm po litewsku, „Nasz Dziennik” z 19 lipca 2011 r., nr 166, https://wilnoteka.lt/artykul/antypolonizm-po-litewsku (dostęp: 10.09.2023).
Chajewski Adam, Dialog czy odrębne monologi? Litewscy Polacy w latach 1988–1991 między Moskwą, Wilnem i Warszawą, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” 2022, t. 22A.
Chajewski Adam, Polacy na Litwie wobec litewskich dążeń niepodległościowych na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX w. Cz. II. Koncepcja autonomii terytorialnej Wileńszczyzny – cele i metody realizacji, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” 2015, t. 15.
Dawidowicz Czesław, Problemy polskiego szkolnictwa na Litwie, [w:] Dziedzictwo kulturowe: informacja, mniejszości etniczne, red. Andrzej Skrzypczak, Warszawa 1994.
Dębicki Marcin, Polacy i polskość na Wileńszczyźnie (1918–2018). Trwałość i zmienność miejsca w świadomości rodaków, „Studia Migracyjne. Przegląd Polonijny” 2022, nr 1.
Firewicz Andrzej, Litwa po raz drugi, Toruń 2001.
Gumper Małgorzata, Polsko‑litewskie dziedzictwo kulturowe – różnice w świadomości społecznej. Perspektywa zbliżenia dzięki wspólnym bohaterom narodowym na przykładzie Michała Kleofasa Ogińskiego, „Studia Edukacyjne” 2021, nr 60.
Górka‑Winter Beata, Polsko‑litewska współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa, „Polski Przegląd Dyplomatyczny” 2001, t. 1, nr 2.
Korzeniewska‑Wołek Katarzyna, Stosunki polsko‑litewskie w roku 2001, „Biuletyn Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych” 2002, nr 51.
Kozłowska Mirosława, Historia wspólna – historia osobna. Polsko‑litewskie transfery kulturowe: Margier i Kiejstut, „Rocznik Komparatystyczny” 2019, nr 10.
Kundera Weronika, Sytuacja mniejszości polskiej na Litwie – dziś i w przeszłości, „Łódzkie Studia Teologiczne” 2018, nr 3.
Kurcz Zbigniew, Mniejszość polska na Wileńszczyźnie. Studium socjologiczne, Wrocław 2005.
Lis Wojciech, Obowiązki władz polskich wobec Polaków zamieszkałych za granicą w kontekście polityki władz litewskich względem mniejszości polskiej na Litwie, [w:] Polacy na Litwie – przeszłość i teraźniejszość, red. Wojciech Lis, Toruń 2018.
Lis Wojciech (red.), Polacy na Kowieńszyźnie – dawniej i obecnie, Lublin 2023.
Lithuanian 2011. Population Census in Brief, Lietuvos Statistikos Departamentas, Vilnius 2012.
Marczak Tadeusz, Geopolityczne determinanty polsko‑ukraińskiego partnerstwa strategicznego, [w:] Polska–Ukraina. Więcej niż sąsiedztwo, red. Marian S. Wolański, Łarysa Leszczenko, Wrocław 2006.
Maresz Teresa, Spojrzenie na wspólną przeszłość polsko‑litewską przez pryzmat polskich podręczników do historii, [w:] Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000‑lecie Litwy, red. Jolanta Mędelska, Zofia Swaniewska‑Mochowa, Bydgoszcz 2010.
Mieczkowski Maciej, Być Polakiem na Litwie, Warszawa 2006.
Modzelewski Wojciech Tomasz, Dwie dekady stosunków Polski z Litwą – wymiar polityczny, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne” 2012, nr 3.
Mróz Maciej, Wybrane aspekty relacji polsko‑litewskich w latach 1991–2019 i ich wpływ na kondycję mniejszości polskiej w Republice Litewskiej. Raport, Warszawa 2020.
Pacuła Przemysław, Współpraca obronna w regionie Morza Bałtyckiego. Stan obecny i perspektywy, „Bezpieczeństwo Narodowe” 2013, vol. 26, nr 2.
Pieszko Anna, Koronacja Jagiełły: doniosłe wydarzenie czy zdrada interesów narodowych?, „Kurier Wileński” z 4 marca 2016 r., https://kurierwilenski.lt/2016/03/04/koronacja-jagielly-doniosle-wydarzenie-czy-zdrada-interesow-narodowych/ (dostęp: 30.09.2023).
Rokita Zbigniew, Rozmowa z Aleksandrem Radczenką, Na Litwie idzie nowe, „Nowa Europa Wschodnia” 2018, nr 5.
Sidorkiewicz Jeremi, Korzenie współczesności. Dzienniki Michała Romera z lat 1911–1915, https://kurierwilenski.lt/2017/07/14/korzenie-wspolczesnosci-dzienniki-michala-romera-z-lat-1911-1915/ (dostęp: 10.09.2023).
Sobik Paweł, Akcja Wyborcza Polaków na Litwie w systemie politycznym Republiki Litewskiej, Wojnowice 2017.
Spis powszechny z dnia 9 grudnia 1931 r., Rocznik statystyczny Wilna 1931, Wilno 1933.
Srebrakowski Aleksander, Tło historyczne i polityczne powstania Związku Polaków na Białorusi na tle polskiego odrodzenia narodowego na Litwie, [w:] Polska mniejszość narodowa na Białorusi. Związek Polaków na Białorusi w 20‑lecie działalności, red. Zdzisław J. Winnicki, Tadeusz Gawin, Białystok 2010.
Stachowiak Paweł, Czyje Wilno?, „Tygodnik Katolicki” 2019, nr 15, https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2019/Przewodnik-Katolicki-15-2019/Historia/Czyje-Wilno (dostęp: 10.09.2023).
Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, Dzień Polonii i Polaków za granicą. Uroczyste otwarcie nowego skrzydła Domu Kultury Polskiej w Wilnie z udziałem premierów Polski i Litwy, http://wspolnotapolska.org.pl/wiadomosci.php?id=8419 (dostęp: 10.09.2023).
Topolska Maria Barbara, Litwini we wspólnej historii od XV do XVIII w., [w:] Stosunki polsko‑litewskie wczoraj i dziś. Historia, kultura, polityka, red. Wanda K. Roman, Joanna Marszałek‑Kawa, Toruń 2009.
Ustawa o mniejszościach narodowych z dnia 23 listopada 1989 r., Lietuvos Respublikos tautinių mažumų įstatymas, Valstybės žinios z 10 grudnia 1989 r., nr 34–485.
Walczak Bogdan, Języki na pograniczu Wschód–Zachód w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, [w:] Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000‑lecie Litwy, red. Jolanta Mędelska, Zofia Swaniewska‑ Mochowa, Bydgoszcz 2010.
Wołkonowski Jarosław, Polska i Litwa na tle standardów międzynarodowej ochrony mniejszości narodowych i etnicznych w Europie, [w:] Sąsiedztwo i pogranicze – między konfliktem a współpracą. Tom 2, red. Robert Łoś, Jacek Reginia‑ Zacharski, Łódź 2013.
Wołłejko Michał, Sytuacja mniejszości polskiej na Litwie a relacje polsko‑litewskie, „Bezpieczeństwo Narodowe” 2011, nr 17.
Żołędowski Cezary, Białorusini i Litwini w Polsce, Polacy na Białorusi i Litwie. Uwarunkowania współczesnych stosunków między większością a mniejszościami narodowymi, Warszawa 2003.
Żołędowski Cezary, Litwini i Polacy – społeczne postawy wobec mniejszości, [w:] Litwini, red. Lech M. Nijakowski, Warszawa 2013.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Wojciech Lis (article)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
