Lithuania’s Policy Toward the Polish Minority after 1990 in the Context of Preserving National Identity Based on Own Research
Keywords:
Polish national minority, Lithuania, discrimination, identityAbstract
The article addresses the issue of the Lithuanian state’s policy toward the Polish national minority over the past 35 years of Lithuania’s independence. It emphasizes the gradual process of eliminating the Polish language from the public sphere, the diminishing status, and the continuous harassment of Polish education in Lithuania. The author notes the unfavourable attitude of Lithuanians toward Poles living in Lithuania, who constitute the indigenous population.
A common strategy developed by Lithuania is to strengthen Lithuanian identity by magnifying certain historical events while omitting those that are inconvenient or shameful. The Lithuanian state adopts partial measures – implementing some positive steps to meet international standards, yet simultaneously introducing restrictions that contain a hidden attempt at assimilating the Polish minority. Such actions may be regarded as manifestations of discrimination, reflecting an imagined threat to Lithuanian identity.
The essence of the policy toward national minorities has a significant impact on both social and interstate relations. It can either bring societies closer together or create distance by emphasizing differences and antagonisms. This issue is particularly important in regions where history plays a key role in shaping identity, one’s perception of the homeland, tolerance toward other nations, and the overall view of the state itself. The policy toward national minorities resonates in Polish‑ Lithuanian state relations, compelling both governments to seek legally grounded, compromise‑ based solutions consistent with international standards.
The aim of this article is to demonstrate the impact of Lithuania’s policy toward the Polish minority on the preservation of national identity, based on the author’s own research concerning the acceptance of the Polish minority by Lithuanians. Despite the widespread belief in Lithuania’s liberal policy toward the Polish minority, reality proves to be more complex and distant from the ideal, as shown by the conducted research. The perception of shared history is relative and open to diverse interpretations – even between nations that for centuries formed a single state.
The research was conducted using the method of critical analysis and through observation of the elements shaping the contemporary system of Polish education in Lithuania, which has a considerable influence on the preservation of national identity and mutual relations. The findings are supported by the results of the author’s own survey research, involving over 3,000 respondents from Polish families in Lithuania in the years 2020–2021.
References
Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy sporządzony w Wilnie 26 kwietnia 1994 r. (Dz.U. 1995 nr 15 poz. 71).
Įsakymas Dėl Tautinių mažumų švietimo nuostatų, 2002–01-26, Valstybės žinios, nr. 9-337, pkt. 11.8.
Konwencja Ramowa o ochronie mniejszości narodowych, sporządzona w Strasburgu dnia 1 lutego 1995 r. (Dz.U. 2002 nr 22 poz. 209).
Lietuvos Respublikos įstatymas „Dėl Lietuvos valstybės vėliavos“, 2004-09-01, Nr. IX-2331, 2004-07-08, Žin. 2004, Nr. 115-4274.
Lietuvos Respublikos švietimo įstatymo pakeitimo įstatymas, 2011–03-31, Valstybės žinios, nr. 38-1804.
Lietuvos Respublikos baudžiamojo kodekso 169, 170 ir 170–1 straipsnių pakeitimo įstatymas, XIII-343, TAR, 2017-05-11, Nr. 8026.
Įsakymas dėl 2021–2022 ir 2022–2023 mokslo metų pradinio, pagrindinio ir vidurinio ugdymo programų bendrųjų ugdymo planų patvirtinimo, 2021 m. gegužės 3 d. Nr. V-688, paskelbtas: TAR 2021-05-03, i. k. 2021-09423.
Balicki Ryszard, Demokracja oraz jej deficyt w Unii Europejskiej, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2011, nr 4, s. 11–27.
Bechowska‑Gebhardt Agata, Stalewski Tadeusz, Mobbing: patologia zarządzanie personelem, Warszawa 2004.
Chajewski Adam, Okoliczności wynegocjowania i podpisania Traktatu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy, „Studium Vilnense A” 2017, vol. 14 , s. 98–105.
Dahl Robert A., Demokracja i jej krytycy, Kraków 1995.
Erenkfeit Karina, Dudzińska Liwia, Indyk Anna, Mobbing w środowisku pracy – opis zjawiska oraz jego skutki, „Medycyna Środowiskowa – Environmental Medicine” 2011, nr 14(4) , s. 81–89.
Filipkowski Janusz, Demokracja a problem woli ludu, „Forum Nauk Społecznych” 2023, nr 1.
Kasperavičius Algis, Relituanizacja i powrót do macierzy. Spojrzenie z Kowna na mieszkańców Wilna i Wileńszczyzny 1939–1944, [w:] Stosunki polsko‑litewskie, red. Robert Traba, Olsztyn 1999.
Kawęcki Krzysztof, Polacy na Wileńszczyźnie 1990–2012, Warszawa 2013.
Klonowski A., Język polski na marginesie. Propozycje resortu oświaty, „Kurier Wileński” z 4–5 maja 2021 r.
Kulesza Władysław T., Winczorek Piotr, Demokracja u schyłku XX wieku, Warszawa 1992.
Kwiatkowski Józef, Postulaty oświaty mniejszości narodowych na Litwie, „Kurier Wileński” z 18 kwietnia 2012 r.
Kwiatkowski Józef, Oświadczenie „Macierzy Szkolnej”, „Kurier Wileński” z 4–5 maja 2021 r.
Lis Wojciech, Obowiązki władz polskich wobec Polaków zamieszkałych za granicą w kontekście polityki władz litewskich względem mniejszości polskiej na Litwie, [w:] Polacy na Litwie. Przeszłość i teraźniejszość, red. Wojciech Lis, Toruń 2018, s. 235–237.
Lis Wojciech, Wpływ polityki historycznej na relacje polsko‑litewskie, „Miscellanea Historico‑Iuridica” 2024, t. 23, z. 2, s. 205–231.
Moroz‑Łapin Krystyna, Szejbak Mirosław, Polskie szkoły na Litwie: ranking w latach 2008–2012, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” 2013, t. 12, s. 108–122.
Moroz‑Łapin Krystyna, Szejbak Mirosław, Meandry litewskiej polityki oświatowej w szkolnictwie mniejszości narodowych, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” 2014, t. 13/14, s. 90–105.
Pieszko Anna, „Reitingai”: polskie szkoły wśród 50 najlepszych na Litwie, „Kurier Wileński” z 13 grudnia 2022 r.
Pieszko Anna, Sąd nie zezwolił Jarosławowi Wołkonowskiemu zapisać nazwiska ze znakiem diakrytycznym, „Kurier Wileński” z 18 lutego 2025 r.
Raport „Macierzy Szkolnej” Prowadzona jest ukierunkowana polityka na uszczuplenie oświaty polskiej na Litwie, 2019, archiwum Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”.
„Reitingai”, Vilnius 2017, nr 1(7), 2019, nr 2(12), 2020, nr 1(13).
Sprawozdanie Konsula Generalnego za 2000 rok, Archiwum MSZ, n.n. 88/05, w. 9.
Szejbak Mirosław w imieniu członków Forum Rodziców Szkół Polskich na Litwie, List otwarty Forum Rodziców Szkół Polskich na Litwie, „Kurier Wileński” z 17 października 2011 r.
Tarasiewicz Stanisław, Uczniowie strajkują i modlą się w obronie języka polskiego, „Kurier Wileński” z 2 września 2015 r.
Warszewska‑Makuch Magdalena, Ocena ryzyka mobbingu w miejscu pracy, „Bezpieczeństwo Pracy: Nauka i Praktyka” 2012, t. 5, s. 8-11.
Waśko‑Owsiejczuk Ewelina, Demokracja – wybrane aspekty problemów definicyjnych i argumentacyjnych, „Annales Universitatis Mariae Curie‑Sklodowska” 2022, sectio K, vol. 29, nr 2, s. 21–38.
Wołkonowski Jarosław, Wizerunek Wileńskiego okręgu Armii Krajowej w podręcznikach szkolnych na Litwie, w mediach na Litwie oraz w wypowiedziach polityków litewskich, [w:] Lietuvių‑lenkų santykiai amžių tėkmėje: istorinė atmintis, red. Jaroslav Volkonovski, Ryšard Gaidis, Vilnius 2009, s. 238–254.
Żołędowski Cezary, Białorusini i Litwini w Polsce, Polacy na Białorusi i Litwie. Uwarunkowania współczesnych stosunków między większością a mniejszościami narodowymi, Warszawa 2003.
Exposé Ministera Spraw Zagranicznych RP Radosława Sikorskiego w sprawie polskiej polityki zagranicznej w dniu 23 kwietnia 2025 r., https://www.gov.pl/web/dyplomacja/informacja-ministra-spraw-zagranicznych-o-zadaniach-polskiej-polityki-zagranicznej-w-2025-r (dostęp: 1.05.2025).
Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych – z upoważnienia ministra – na zapytanie nr 8010 w sprawie pisowni nazwisk polskich na Litwie, Warszawa, dnia 22 listopada 2010 r., https://orka2.sejm.gov.pl/IZ6.nsf/main/3F6AB6EC (dostęp: 10.06.2025).
Šūdlenkis – oficialus valstybinės Lietuvių kalbos žodis, https://www.lndp.lt/diskusijos/viewtopic.php?f=115&t=10719&p=27222&sid=3996e80bee563951d698c22ce2f267ac (dostęp: 10.05.2025).
Žygeivis, Tadui, 2008 03 05 22:48, Nacionalistas–Tautininkas–Patriotas–Žygeivis–Laisvės karys (Kalba–Istorija–Tauta–Valstybė), https://www.lndp.lt/diskusijos/viewtopic.php?p=18185&sid=43f2df93ce75dfb7f996d57bb46937fc (dostęp: 10.05.2025).
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Danuta Kamilewicz-Rucińska (article)

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

