New Solutions and the Problems of Spelling the Forenames and Surnames of the Polish Minority in Lithuania in the Light of National and International Law

Authors

  • Jarosław Wołkonowski University of Bialystok – Branch in Vilnius (Uniwersytet w Białymstoku – Filia UwB w Wilnie; Balstogės universiteto filialas Vilniaus Ekonomikos-informatikos fakultetas)
  • Aleksander Waszkiewicz European Humanities University (Europos humanitarinis universitetas)
  • Łukasz Wardyn European Foundation of Human Rights (Europos žmogaus teisių fondas)

Keywords:

Lithuania, Poland, Polish minority in Lithuania, pelling of names and surnames, discrimination

Abstract

The name is an integral part of a person’s identification, and the spelling of a citizen’s name in official documents is also indicative of a country’s policy towards its citizens. A person’s identification is linked to the nationality to which that person belongs, as well as being linked to the requirements of the law of the country, the traditions of that country and the norms of international law governing human rights.

At the beginning of the 1990s, the Republic of Poland and the newly revived Republic of Lithuania found themselves in a new geopolitical space. Democratic political forces came to power in both countries, striving for a Western system of values with human rights as its foundation. Both Poland and Lithuania were home to significant numbers of people belonging to the Lithuanian and Polish national minorities respectively, whose rights needed to be defined according to the European standards. The spelling of the names and surnames of the Polish minority in Lithuania and the Lithuanian minority in Poland is one of the most important in this set of national minority rights. Therefore, this issue was included both in the Declaration on Friendly Relations and Good‑Neighbourly Cooperation between the Republic of Poland and the Republic of Lithuania signed on 13 January 1992, and in the Treaty on Friendly Relations and Good‑Neighbourly Cooperation ratified on 13 October 1994. Poland and Lithuania ratified the legal document Framework Convention for the Protection of National Minorities and several others, which also referred to respecting the right of national minorities to spell their name in official documents.

On the other hand, a trend emphasising the fundamental importance of the state language in both countries is evident and any attempt to introduce additional letters and diacritical marks is potentially assessed as some illusory threat to the state language. Poland has dealt with this problem, despite a complicated and often even tragic history of relations with its neighbours, and has adopted relevant legislation allowing for the original spelling of names and surnames. Lithuania is on the way to solving this problem, but the path is neither straightforward nor easy to predict. Over the past almost 20 years, it is the court judgements, international and domestic, that have largely contributed to changes in the perception of this phenomenon by citizens themselves, judges and legislators alike.

Author Biographies

  • Jarosław Wołkonowski, University of Bialystok – Branch in Vilnius (Uniwersytet w Białymstoku – Filia UwB w Wilnie; Balstogės universiteto filialas Vilniaus Ekonomikos-informatikos fakultetas)

    ORCID: 0000-0001-8152-4508

    dr hab. Jaroslav Volkonovski, prof. UwB – University of Bialystok – Branch in Vilnius (Uniwersytet w Białymstoku – Filia UwB w Wilnie) – Department of Economics and European Studies (Zakład Ekonomii)

     

  • Aleksander Waszkiewicz, European Humanities University (Europos humanitarinis universitetas)
  • Łukasz Wardyn, European Foundation of Human Rights (Europos žmogaus teisių fondas)

References

Burghartz v. Switzerland, no. 16213/90, https://hudoc.echr.coe.int/fre#%20 (dostęp: 10.07.2025).

Civilinė byla Nr. e2YT‑13948-1125/2022, Teisminio proceso Nr. 2-68-3-09436‑2022-7.

Daróczy v. Hungary, no. 44378/05, https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=001-87221&filename=001-87221.pdf&TID=ihgdqbxnfi (dostęp: 10.07.2025).

Drausmės była Nr. E7/2024 Lietuvos Advokatūros Advokatų Garbės Teismas, Sprendimas 2024-12-12 [tłum. Postępowanie dyscyplinarne nr E7/2024 Wyrok Sądu Honorowego Adwokatury Litwy z dnia 12 grudnia 2024 r.].

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. 1977 nr 38, poz. 167).

Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy, sporządzony w Wilnie dnia 26 kwietnia 1994 r. (Dz.U. 1994 nr 15, poz. 71).

Protokół fakultatywny do Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych, uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 16 grudnia 1966 r. w Nowym Jorku (Dz.U. 1994 nr 23, poz. 80).

Konwencja Ramowa o ochronie mniejszości narodowych, sporządzona w Strasburgu dnia 1 lutego 1995 r. (Dz.U. 2002 nr 22, poz. 209).

Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz.U. 2005 nr 17, poz. 141).

Guillot v. France, no. 22500/93, https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-58069%22]} (dostęp: 10.07.2025).

Human Rights Committee, Coeriel et al. v. The Netherlands, Communication No. 453/1991, CCPR/C/52/D/453/1991 (1994), para 10.2.

Burghartz v. Switzerland, no. 16213/90, https://hudoc.echr.coe.int/fre#{%22itemid%22:[%22001-57865%22]} (dostęp: 10.07.2025).

Human Rights Committee, Klečkovski v. Lithuania, Communication No. 1285/2004, CCPR/C/90/D/1285/2004.

Human Rights Committee, Raihman v. Latvia, Communication No. 1621/2007, CCPR/C/100/D/1621/2007, para 8.3.

Human Rights Committee, Bulgakov v Ukraine’ Communication No. 1803/2008, (2CCPR/C/106/D/1803/2008, para 7.2-7.3.

Įstatymas dėl Lietuvos Respublikos tautinių mažumų įstatymo pakeitimo [tłum. Ustawa o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych Republiki Litewskiej], https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalAct/TAR.FA6EB37037F3 (dostęp: 1.05.2025).

Lietuvos Aukščiausiasis Teismas, nutartis, 2025 m. vasario 13 d., Civilinė byla Nr. e3K-3-5-684/2025, Teisminio proceso Nr. 2-68-3-09436‑2022-7, Procesinio sprendimo kategorijos: 2.2.1.9.1; 2.3.10.7 [tłum. Sąd Najwyższy Litwy, Wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., sprawa cywilna nr e3K-3-5-684/2025, postępowanie sądowe nr 2-68-3-09436‑2022-7, kategorie decyzji proceduralnych: 2.2.1.9.1; 2.3.10.7].

Lietuvos lenkų pavardžių ir vardų rašymo Lietuvos Respublikos piliečio pase taisyklės [tłum. Zasady wpisywania polskich nazwisk i imion do paszportu obywatela Republiki Litewskiej], https://www.vlkk.lt/aktualiausios-temos/svetimvardziai/perrasa-is-lenku-kalbos (dostęp: 2.07.2025).

Lietuvos Respublikos Asmens vardo ir pavardės rašymo dokumentuose įstatymas [tłum. Ustawa o pisowni w dokumentach imienia i nazwiska osoby], https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalAct/c8890cd07e6e11ec993ff5ca6e8ba60c (dostęp: 1.05.2025).

Lietuvos Respublikos valstybinės kalbos įstatymas, 1995 m. sausio 31 d. Nr. I-779 [tłum. Ustawa o języku państwowym Republiki Litewskiej z dnia 31 stycznia 1995 r. Nr I-779], Valstybės žinios, 1995-02-18, Nr. 15-344.

Nutarimas dėl vardų ir pavardžių rašymo Lietuvos Respublikos piliečio pase [tłum. Postanowienie w sprawie wpisywania imion i nazwisk do paszportu obywatela Republiki Litewskiej], https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalAct/TAR.A0DD1190CAE9 (dostęp: 1.05.2025).

Orzeczenie Sądu Konstytucyjnego Republiki Litewskiej z dnia 28 grudnia 2023 roku, Dėl asmenvardžių rašymo asmens tapatybę patvirtinančiuose dokumentuose lotyniško pagrindo rašmenimis su lietuvių kalbos abėcėlėje nesančiais diakritiniais ženklais [tłum. W sprawie pisowni nazwisk w dokumentach tożsamości alfabetem łacińskim ze znakami diakrytycznymi, które nie występują w alfabecie litewskim], https://lrkt.lt/lt/teismo-aktai/paieska/135/ta2937/content (dostęp: 10.07.2025).

Pismo Biura Inspektora Etyki Dziennikarskiej nr EAN-6 z dnia 10 kwietnia 2024 roku.

Pismo z prokuratury z dnia 17 maja 2024 r. sprawy nr 01-1-07082-24.

Pismo Registru Centras nr A33(18)-599 z 7 lipca 2022 roku.

Projektas Asmens vardo ir pavardės rašymo dokumentuose įstatymo Nr. XIV-903 3 ir 4 straipsnių pakeitimo įstatymas, Priedas 2 [tłum. Projekt ustawy o zmianie art. 3 i 4 ustawy nr XIV-903 o pisowni imion i nazwisk w dokumentach, Załącznik 2], https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAP/1e974fe0f01f11ef8e36d3cb9a713df7?positionInSearchResults=2&searchModelUUID=9fd371bc-2333-4283-97a3-f74681c7575c (dostęp: 10.07.2025).

Sprawa C‑391/09, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=93F03E7A26EA215CE712F30B83079289?text=&docid=83085&pageIndex=0&doclang=PL&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=6238918 (dostęp: 10.07.2025).

Tautinių mažumų įstatymas [tłum. Ustawa o mniejszościach narodowych], https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalAct/TAR.1A5E1EE24CAE (dostęp: 1.05.2025).

United Nations Treaty Collection, Chapter IV Human Rights, 4. International Covenant on Civil and Political Rights, https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-4&chapter=4&clang=_en (dostęp: 12.07.2025).

Valstybės žinios, 1996-05-10, Nr. 43-1047.

Vilniaus Apygardos teismas nutartis, 2024 m. birželio 18 d., Civilinė byla Nr. e2A‑1148-614/2024, Teisminio proceso Nr. 2-68-3-09436‑

2022-7 [tłum. Wyrok Wileńskiego Sądu Okręgowego z dnia 18 czerwca 2024 r., sprawa cywilna nr e2A‑1148-614/2024, postępowanie sądowe nr 2-68-3-09436‑2022-7].

Wyrok z dnia 27 stycznia 2022 roku sprawy nr e2YT‑2356-294‑2022, Mulerskaitė‑Waczyńska.

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2022 roku sprawy nr e2YT‑8101-1089‑2022, Györffy.

Zbiór Dokumentów, PISM, Warszawa, 3/1991.

Zbiór Dokumentów, PISM, Warszawa, 1/1992.

Zbiór Dokumentów, PISM, Warszawa, 3/1992.

Lietuvos Respublikos Seimo posėdžių stenogramų rinkinys, Trečioji sesija 2021 m. gruodžio 16 d. – 2022 m. sausio 20 d. [tłum. Zbiór stenogramów posiedzeń Sejmu Republiki Litewskiej, Trzecia sesja, 16 grudnia 2021 – 20 stycznia 2022 r.], Lietuvos Respublikos Seimo kanceliarija 2022.

Sprawozdanie Stenograficzne z 25 posiedzenie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniach 12, 13 i 14 października 1994.

Trisdešimt antrasis posėdis, 1994 m. gegužės 19 d. [tłum. Trzydzieste drugie posiedzenie, 19 maja 1994 r.], https://e-seimas.lrs.lt/rs/legalact/TAK/TAIS.238797/#zyma_4s32posutrat, (dostęp: 2.07.2025).

EFHR rusza z kampanią społeczną na rzecz oryginalnej pisowni imion i nazwisk, „Kurier Wileński” z 27 sierpnia 2021 r., https://kurierwilenski.lt/2021/08/27/efhr-rusza-z-kampani-spoleczna-na-rzecz-oryginalnej-pisowni-imion-i-nazwisk/ (dostęp: 10.07.2025).

Europejska Fundacja Praw Człowieka, O nas, https://www.efhr.eu/o-nas (dostęp: 1.05.2025)

Jakimowicz Robert, Polityczne aspekty stosunków polsko‑litewskich w latach 1991–2003, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2006, nr 706, s. 43–59.

Komentarz na Facebooku, na profilach Adolfasa Rimeikisa, Jarosława Wołkonowskiego oraz „Lietuvių Tautinis Centras” [tłum. Litewskie Centrum Narodowe], napisany przez adwokata Adolfasa Rimeikisa w dniu 28 grudnia 2023 roku, https://www.facebook.com/profile.php?id=100077826344254 (dostęp: 29.12.2024).

Kosewski Andrzej, Polityka państwa nadbałtyckich (Litwy, Łotwy, Estonii) wobec mniejszości narodowych, [w:] Problemy narodowościowe w Europie i ich wpływ na stosunki międzynarodowe na przełomie XX i XXI wieku, red. Henryk Szczerbiński, Warszawa 2009.

Kurzępa Elżbieta, Sytuacja administracyjnoprawna mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, Toruń 2009.

Kuzborska Elżbieta, Ochrona prawna mniejszości narodowych na Litwie, Wilno 2011.

Kuzborska‑Pacha Elżbieta, Ochrona prawna mniejszości narodowych w państwach bałtyckich, Warszawa 2019.

Lietuvių Kalbos Instituto Mokslo Tarybos išvada [tłum. Wniosek Rady Naukowej Instytutu Języka Litewskiego], https://lki.lt/wp-content/uploads/2024/03/LKI_Mokslo_tarybos_isvada_2024-03-05.pdf (dostęp: 26.10.2025).

Międzynarodowy pakt praw obywatelskich (osobistych) i politycznych. Komentarz, red. Roman Wieruszewski, Warszawa 2012.

Nowakowska Agnieszka, W szkole, w pracy i w urzędzie. Obecność języka litewskiego w przestrzeni publicznej zamieszkiwanej przez mniejszość litewską w Polsce, [w:] Litwini, red. Kacper Górski, Warszawa 2013, s. 59–71.

Tarka Krzysztof, Szkolnictwo litewskie w Polsce, [w:] Litwini, red. Kacper Górski, Warszawa 2013, s. 43–58.

Twoje prawo do oryginalnej pisowni imienia i nazwiska, https://www.efhr.eu/2025/03/19/prawo-do-oryginalnej-pisowni-imienia-i-nazwiska/ (dostęp: 10.07.2025).

W imię dobrosąsiedzkich stosunków, ELTA, „Kurier Wileński” z 15 stycznia 1992 r., nr 9.

Wołkonowski Jarosław, Trudna droga do polsko‑litewskiego traktatu – próba podsumowania, „Miscellanea Historico‑Iuridica” 2024, t. XXIII z. 2, s. 232–250.

Żołędowski Cezary, Litwini i Polacy – społeczne postawy wobec mniejszości, [w:] Litwini, red. Kacper Górski, Warszawa 2013.

Downloads

Published

2025-12-21

How to Cite

New Solutions and the Problems of Spelling the Forenames and Surnames of the Polish Minority in Lithuania in the Light of National and International Law. (2025). Miscellanea Historico-Iuridica, 24(2), 347–376. https://miscellanea.uwb.edu.pl/article/view/1685

Similar Articles

1-10 of 413

You may also start an advanced similarity search for this article.