Legal Norms and Values in the Speeches of Stanisław Stadnicki (ca. 1551–1610) during the Lublin Congress in 1606
Keywords:
Stanislaw Stadnicki, Zebrzydowski’s Rebellion, Civil War in Poland (1606–1609), speeches of nobility, Polish‑Lithuanian CommonwealthAbstract
The article discusses speeches made by Stanisław Stadnicki, starosta of Zygwuld, during the Lublin convention in June 1606. It focuses on the legal norms and values of the former Polish‑Lithuanian Commonwealth, which Stadnicki used in his speeches. The Lublin convention is often marginalised by scholars, remaining in the shadow of the subsequent events of the rokosz. The organisers wanted to better prepare for the battle against King Sigismund III Vasa, to gain more support among the nobility.
The idea of a Lublin convention emerged during a convention in Stężyca in April 1606. The voivode of Cracow, Mikołaj Zebrzydowski, and his supporters gained a few weeks to refine their strategy to convince as many noblemen as possible of their cause in Lublin. On the basis of numerous narrative sources, the course and atmosphere of the congress have been reconstructed. The diaries and accounts of the congress differ in the depth of their descriptions and their accuracy, so it is only by comparing and contrasting them that the individual speeches can be reconstructed as accurately as possible. Particular emphasis was placed on the analysis of Stadnicki’s speeches, as he was undoubtedly one of the most radical opponents of Sigismund III Vasa, which was reflected in his speeches.
His stance stood out among other oppositionists, if only against the background of the cocksure attitude of Mikołaj Zebrzydowski. The literature commonly mentions Stadnicki’s speech delivered during the Lublin convention, in which he pronounced obedience to the king. The article raises and highlights other elements of his speeches, including numerous references to the nobility’s system of values.
References
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów, dz. II: t. 12.
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie: 101, 337, 341, 343, 1623, 1628, 2723.
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie: 102, 107, 166.
Biblioteka Kórnicka Polskiej Akademii Nauk: 201, 991, 1709.
Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie: 1046, 1047.
Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego: Akc. 1949/438, Steinwehr II F 37 vol. 1.
Latvijas Valsts vēstures arhīvs w Rydze: f. 673, op. 1, nr 1225.
Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego 1606−1608, wyd. Jan Czubek, t. II, Kraków 1916.
Radziwiłł Albrycht S., Pamiętnik o dziejach w Polsce, oprac. Adam Przyboś, Roman Żelewski, t. II: 1637–1646, Warszawa 1980.
Rokosz Zebrzydowskiego. Materyały historyczne poprzedzone przedmową i rozprawą pod tytułem „Konfederacya i rokosz w dawnem prawie państwowem polskiem”, wyd. Aleksander Rembowski, Warszawa 1893.
Augustyniak Urszula, Wazowie i „królowie rodacy”. Studium władzy królewskiej w Rzeczypospolitej XVII wieku, Warszawa 1999.
Ekes Janusz, Natura – Wolność – Władza. Studium z dziejów myśli politycznej Renesansu, Warszawa 2001.
Ekes Janusz, Proces kompozycji ustroju mieszanego Rzeczypospolitej, [w:] Dziedzictwo Pierwszej Rzeczypospolitej w doświadczeniu politycznym Polski i Europy, red. Janusz Ekes, Nowy Sącz 2005, s. 53–68.
Ekes Janusz, Trójpodział władzy i zgoda wszystkich. Naczelne zasady „ustroju mieszanego” w staropolskiej refleksji politycznej, Siedlce 2001.
Gierowski Józef Andrzej, Konfederacje a postawa polityczna szlachty, [w:] Dzieje kultury politycznej w Polsce, red. Józef Andrzej Gierowski, Warszawa 1977, s. 87–101.
Goszczyński Artur, Lubomirscy wobec rokoszu sandomierskiego, [w:] Między obowiązkami, przywilejami a prawem Rzeczypospolitej XVI–XVIII w. Konfederacje staropolskie, red. Adam Perłakowski, Dariusz Rolnik, Filip Wolański, Kraków 2022, s. 63–84.
Kempa Tomasz, Postawa kasztelana krakowskiego Janusza Ostrogskiego w okresie rokoszu Zebrzydowskiego, [w:] Wobec króla i Rzeczypospolitej. Magnateria w XVI–XVIII wieku, red. Ewa Dubas‑Urwanowicz, Jerzy Urwanowicz, Kraków 2012, s. 277–278.
Kucharski Tomasz, Instytucja egzorbitancji w systemie prawnoustrojowym Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Toruń 2014.
Kupisz Dariusz, Działania zbrojne na obszarze województwa sandomierskiego podczas rokoszu Mikołaja Zebrzydowskiego (1606–1607), „Z Dziejów Regionu i Miasta. Rocznik Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Skarżysku Kamiennej” 2010, nr 1, s. 7–30.
Lichy Kolja, Stand und Aufstand Adel und polnisch‑litauisches Gemeinwesen im Rokosz von 1606–1609, Tübingen 2021.
Maciszewski Jarema, Wojna domowa w Polsce (1606–1609). Studium z dziejów walki przeciw kontrreformacji, cz. 1: Od Stężycy do Janowca, Wrocław 1960.
Ochmann‑Staniszewska Stefania, Od stabilizacji do kryzysu władzy królewskiej. Państwo Wazów, [w:] Między monarchą a demokracją. Studia z dziejów Polski XVI–XVIII wieku, red. Anna Sucheni‑Grabowska, Małgorzata Żaryn, Warszawa 1994, s. 211–269.
Opaliński Edward, Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587−1652. System parlamentarny a społeczeństwo obywatelskie, Warszawa 1995.
Opaliński Edward, Prawo i wolność w szlacheckim systemie wartości w drugiej połowie XVI i na początku XVII stulecia, [w:] Wartości polityczne Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Struktury aksjologiczne i granice cywilizacyjne, red. Anna Grześkowiak‑Krwawicz, Warszawa 2017, s. 242–263.
Pawłowska‑Kubik Agnieszka, Rokosz sandomierski 1606–1609. Rzeczpospolita na politycznym rozdrożu, Toruń 2019.
Uruszczak Wacław, „In Polonia lex est rex”. Niektóre cechy ustroju Rzeczypospolitej XVI–XVII w., [w:] Polska na tle Europy XVI–XVII wieku, Konferencja Muzeum Historii Polski Warszawa 23–24 października 2006 r., red. Jakub Brodacki, Warszawa 2007, s. 14–21.
Uruszczak Wacław, Zasada lex est rex w Polsce XVI wieku, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 1993, nr 2–3, s. 149–157.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Justyna Gałuszka (article)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
