The Beginnings of the Common Judiciary in the So‑Called Recovered Territories in the Light of Selected Memories of Justice Employees
Keywords:
Recovered Territories, common courts, People’s Republic of PolandAbstract
The process of building the structures of the common judiciary in the so‑called Recovered Territories has been gaining increasing interest from Polish legal historians and historians for several years. So far, works have been published dedicated to court rulings, especially in criminal cases, the structures of the judiciary and the prosecution, as well as the personal composition of courts and prosecutors operating after World War II in the Western and Northern Territories. However, there is a lack of works that allow for a perspective on the process of creating structures of the Polish common judiciary in the territories incorporated into the Polish state after World War II from the viewpoint of justice system employees, rather than solely from the perspective of official provenance materials, such as, for example, reports sent to the Ministry of Justice.
It is worth emphasizing that an interesting source in this case may be the diaries of lawyers, judges, prosecutors, and court administration staff sent to diary competitions organized during the period of the People’s Republic of Poland by various institutions. In this paper, the memoirs of justice system employees found in the archives of the Western Institute in Poznań were utilized. The aim of the article was not only to attempt to illustrate the process of building the structures of post‑war common judiciary in the Western Territories from the perspective of employees of the courts at that time, but also to indicate that materials such as diaries can serve as an important and valuable supplement to the existing knowledge about the processes occurring within the broadly understood administration and judiciary structures in the People’s Republic of Poland in its early functioning in the so‑called Recovered Territories.
References
Dekret z 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie (Dz.U. 1945 nr 48 poz. 270).
Ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 1950 nr 38 poz. 347).
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 czerwca 1949 r. o utworzeniu Sądów Apelacyjnych w Białymstoku, Gdańsku, Kielcach, Łodzi, Olsztynie, Rzeszowie, Szczecinie i Wrocławiu oraz o ustaleniu okręgów Sądów Apelacyjnych (Dz.U. 1949 nr 36 poz. 270).
Okólnik nr 20/46 w sprawie powołania Komisyj Popularyzacji Prawa (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości 1946 nr 4, s. 67).
Archiwum Akt Nowych: Informacje dotyczące konkursu „Pamiętniki prawników” ogłoszonego w 1975 roku, AAN, sygn. 2/2617/0/4/887;
Informacje dotyczące konkursu „Pamiętniki prawników – wspomnienia z 25 lat Polski Ludowej” ogłoszonego w 1968 roku, AAN, sygn. akt 2/2617/0/4/357, k. b.p.a.
Instytut Zachodni w Poznaniu: Wspomnienia Piotra K., sygn. IZ P-411-21; Wspomnienia Andrzeja D., sygn. IŻ. P 473-120; Wspomnienia Mariana Ś., IZ., sygn. P 711-441.
Ośrodek Pamięć i Przyszłość: Pismo dot. zwolnienia z pracy wystosowane do sędziego Teofila Krycha przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze, 24.04.1951, Ośrodek Pamięć i Przyszłość, sygn. PL OPiP III-2-54-42.
Archiwum Państwowe we Wrocławiu: Zespół Sądu Sąd Apelacyjnego we Wrocławiu, sygn. akt. 4/5.
Bednarzak Jan, Pierwsze lata w Prokuraturze. Na „dzikim” zachodzie, „Gazeta Prawnicza” 1984, nr 5, s. 8.
Dąbrowski Aandrzej, Cel osiągnięty, Pamiętniki prawników. Wybór prac nadesłanych na konkurs pod nazwą „Pamiętniki prawników. Wspomnienia z 25 lat Polski Ludowej”, Warszawa 1969.
Mój dom nad Odrą. Pamiętniki osadników Ziem Zachodnich po 1945 roku, red. Beata Halicka, Kraków 2016.
Pamiętniki prawników. Wybór prac nadesłanych na konkurs pod nazwą „Pamiętniki prawników. Wspomnienia z 25 lat Polski Ludowej”, Warszawa 1969.
Sauter Wiesław, Radości i troski szkolnego inspektora, [w:] Mój dom nad Odrą. Pamiętniki osadników Ziem Zachodnich po 1945 roku, red. Beata Halicka, Kraków 2016, s. 275–384.
Ślusarek Marian, W służbie ludu i temidy, [w:] Pamiętniki prawników. Wybór prac nadesłanych na konkurs pod nazwą „Pamiętniki prawników. Wspomnienia z 25 lat Polski Ludowej”, Warszawa 1969.
Wymiar sprawiedliwości w odrodzonej Polsce 22 VII 1944–22 VII 1945, Warszawa 1945.
Ćwiek‑Rogalska Karolina, Ziemie. Historie odzyskiwania i utraty, Warszawa 2024.
Jakubowski Grzegorz, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944–1950, Warszawa 2002.
Kronika, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1948, nr 1, s. 60.
Kuisz Jarosław, Propaganda bezprawia. O „popularyzowaniu prawa” w pierwszych latach Polski Ludowej, Warszawa 2020.
Machnikowska Anna, Wymiar sprawiedliwości w Polsce w latach 1944–1950, Gdańsk 2008.
Ptaszyński Radosław, Sędziowie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w latach 1949–1951, „Czasopismo Prawno‑Historyczne” 2025, t. LXXVII, nr 1, s. 81–120.
Sądownictwo na straży demokracji. Z obrad zjazdu sędziów i prokuratorów Apelacji Poznańskiej, „Głos Wielkopolski” 1945, nr 215, s. 1.
Siemaszko Karol, „W trudnym okresie odbudowy państwa”. Tak zwany mały kodeks karny w świetle orzecznictwa Sądu Okręgowego w Krakowie w latach 1946–1950, Warszawa 2015.
Siemaszko Karol Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych na tzw. Ziemiach Odzyskanych w świetle orzecznictwa sądów okręgowych w Zielonej Górze i Głogowie z siedzibą w Nowej Soli w latach 1945–1950, Bydgoszcz 2022.
Siemaszko Karol, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim (1945–1950). Zarys historii, „Nadwarciański Rocznik Historyczno‑Archiwalny” 2021, nr 28, s. 199–212.
Siemaszko Karol, Trudne początki. Organizacja Sądu Okręgowego w Zielonej Górze w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej, „Czasopismo Prawno‑Historyczne” 2016, t. LXVIII, z. 2, s. 183–198.
Szafraniec Tomasz, Organizacja sądownictwa powszechnego na Ziemi Lubuskiej w latach 1945–1975, „Nadwarciański Rocznik Historyczno‑Archiwalny” 2019, t. 26, s. 213–254.
Szafraniec Tomasz, Zarys dziejów sądownictwa powszechnego w Gorzowie Wielkopolskim w latach 1945–2010, „Nadwarciański Rocznik Historyczno‑Archiwalny” 2021, nr 28, s. 137–197.
Szafraniec Tomasz, Pionierzy lubuskiej i głogowskiej Temidy (1945–1950), „Nadwarciański Rocznik Historyczno‑Archiwalny” 2022, nr 29, s. 147–206.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (entire issue as a whole); Karol Siemaszko (article)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
