Lenin prawnik o prawie rewolucji. Zagadnienia wybrane. Szkic problemu
Ключевые слова:
Włodzimierz Uljanow, Lenin, twórca prawa bolszewickiegoАннотация
O wodzu rewolucji bolszewickiej napisano już bardzo wiele książek i artykułów naukowych. Autorzy biografii na ogół ledwie wzmiankują o fakcie, że Lenin ukończył prawo na Uniwersytecie w Petersburgu. Nie zajmowano się Leninem jako twórcą sowieckiego prawa, które wszak miało być – i w znacznym stopniu było – zupełnie inne aniżeli prawo cywilizowanych systemów XX wieku.
Lenin, mimo że umarł stosunkowo młodo (w wieku 54 lat), żył w trzech zupełnie różnych epokach:
1. w imperium rosyjskim o systemie feudalnym, ze specyfiką rosyjską tego systemu;
2. w krótkich latach przegranych wojen i rewolucji (1904 – październik 1917);
3. od listopada 1917 roku do śmierci był zwycięskim wodzem nowego systemu totalitarnego, pierwszego takiego w dziejach świata.
Mussolini, Hitler i inni przyjdą później, wielu nawet znacznie później, przy czym wraz z upadkiem tych innych upadnie też system przez nich utworzony, natomiast Lenin stworzony przez siebie system przekazał w ręce Józefa Wissarionowicza Dżugaszwilego – Stalina i kolejnych wodzów.
Jak wiadomo, w listopadzie 1891 roku Włodzimierz Uljanow ukończył na Uniwersytecie w Petersburgu prawo; ukończył je celująco, otrzymał dyplom Cesarskiego Uniwersytetu Petersburskiego z wyróżnieniem i wkrótce rozpoczął praktykę w kancelarii adwokackiej. Czy studia prawnicze odegrały jakąś rolę, gdy przyszedł czas, kiedy Włodzimierz Uljanow – już wówczas jako Lenin – tworzył prawo dla czerwonego imperium? Prawo zupełnie inne aniżeli to, którego uczono na carskim uniwersytecie.
Библиографические ссылки
Andrew Christopher, Gordijewski Oleg, KGB, tłum. Rafał Brzeski, Warszawa 1997.
Arendt Hannah, Korzenie totalitaryzmu, t. 2, tłum. Daniel Grinberg i Mariola Szawiel, Warszawa 2008.
Arendt Hannah, Polityka jako obietnica, red. i wprowadzenie Jerome Kohn, tłum. Wojciech Madej i Mieczysław Godyń, posłowie Piotr Nowak, Warszawa 2005.
Bierdiajew Mikołaj, Źródła i sens komunizmu rosyjskiego, tłum. Henryk Paprocki, Kęty 2005.
Conquest Robert, Uwagi o spustoszonym stuleciu, tłum. Tomasz Bieroń, Poznań 2002.
Dzierżyński Feliks, Pisma wybrane, Warszawa 1951.
Filar Marian, W służbie utopii. 73 lata radzieckiego prawa karnego, Toruń 1992.
Friedrich Carl J., Brzezinski Zbigniew K., Totalitarian Dictatorship and Autocracy, Cambridge 1956.
Kelly John Maurice, Historia zachodniej teorii prawa, tłum. Dorota Pietrzyk i in., Kraków 2006.
Kołakowski Leszek, Główne nurty marksizmu. Powstanie, rozwój, rozkład, Londyn 1988.
Laskowska Katarzyna, Przestępczość w Rosji z perspektywy kryminologii i prawa karnego, Białystok 2016.
Lemkin Rafał, Ustawodawstwo karne Rosji Sowieckiej. Kodeks karny. Procedura karna, [w:] [odbitka z:] Encyklopedia podręczna prawa karnego, t. 25, Warszawa 1938, s. 7.
Lenin Włodzimierz, Co robić? Palące zagadnienia naszego ruchu, [w:] idem, Dzieła wybrane, t. 1, [bez tłumacza], Warszawa 1949 , s. 174–339.
Lenin Włodzimierz, Dzieła wszystkie, t. 33–45, Warszawa 1987–1989 [bez tłumacza].
Lenin Włodzimierz, O zadaniach proletariatu w obecnej rewolucji. [Tezy kwietniowe; 7 kwietnia 1917], [w:] idem, Dzieła wybrane, t. 2, Warszawa 1978.
Lenin Włodzimierz, Państwo a rewolucja, [w:] idem, Dzieła wszystkie, t. 33, Warszawa 1987, s. 1–114.
Lenin Włodzimierz, Rewolucja u bram. Pisma wybrane z roku 1917, wybrał, wprowadzeniem oraz posłowiem opatrzył Slavoj Žižek, przedmowa Sławomir Sierakowski, tłum. Julian Kutyła, Kraków 2006.
Lewickyj Borys, Terror i rewolucja, tłum. Alfred Palicki, Wrocław 1990.
Lityński Adam, Rewolucji rosyjskiej rok pierwszy. Wybrane zagadnienia prawa karnego, [w:] Nil nisi veritas. Księga dedykowana Profesorowi Jackowi Matuszewskiemu, red. Marcin Głuszak, Dorota Wiśniewska‑Jóźwiak, Łódź 2016.
Lityński Adam, Leninism – the Substance of Communist Totalitarianism, „Miscellanea Historico‑Iuridica” 2024, t. 23, z. 1 , s. 225–250.
Lityński Adam, Prawo Rosji i ZSRR czyli historia wszechzwiązkowego komunistycznego prawa (bolszewików). Krótki kurs, wyd. 3, Warszawa 2017.
Paszukanis Jewgienij, Ogólna teoria prawa a marksizm, tłum. Ludwika Lisiakiewicz, Warszawa 1985.
Radzieckie prawo pracy, red. N. G. Aleksandrow, Warszawa 1951.
Reich Norbert, Reichel Hans‑ Christian, Einführung in das sozialistische Recht, München 1975.
Service Robert, Lenin. Biografia, tłum. Marek Urbański, Warszawa 2003.
Service Robert, Trocki. Demon czerwonego terroru, tłum. Magdalena Rychlik, Warszawa 2024.
Subbotin Oleg, Das sowjetische Arbeitsrecht zwischen den Weltkriegen 1917–1941, [w:] Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen, herausgegeben von T. Giaro, Frankfurt am Main 2007 , s. 105–136.
Trocki Lew, Moje życie. Próba autobiografii, tłum. Jan Barski i Stanisław Łukomski, Warszawa 1930, reprint Warszawa 1990.
Trocki Lew, Zdradzona rewolucja. Czym jest ZSRR i dokąd zmierza, tłum. Aleksander Achmatowicz, Warszawa 1991.
Walicki Andrzej, Filozofia prawa rosyjskiego liberalizmu, tłum. Janusz Stawiński, tłumaczenie przejrzał autor, Warszawa 1995.
Walicki Andrzej, Marksizm i skok do królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii, Warszawa 1996.
Walicki Andrzej, Zarys myśli rosyjskiej. Od oświecenia do renesansu religijno‑filozoficznego, Kraków 2005.
Wolton Thierry, Historia komunizmu na świecie. Próba dochodzenia historycznego, t. 1: Kaci, tłum. Michał Romanek, Kraków 2021.
Wołkogonow Dmitrij, Lenin, tłum. Maciej Antosiewicz, Warszawa 1997.
Wołkogonow Dmitrij, Siedmiu wodzów, tłum. Władysław Jeżewski, Warszawa 1999.
Ènciklopediâ gosudarstva i prava, t. 3, (red.) Petr Stučka, Moskva 1930 [Энциклопедия государства и права, t. 3, (ред.) Петр Стучка, Москва 1930].
Gojhbarg Aleksandr, Proletarskaâ revolûciâ i graždanskoe pravo, [v:] Aleksandr Gojhbarg, Proletariat i pravo. Sbornik statej, [b.m.] 1919 [Гойхбарг Александр, Прoлетaрскaя ревoлюция и грaждaнскoе прaвo, [w:] Александр Гойхбарг, Пролетариат и право. Сборник статей, [b.m.] 1919].
Isaev I.A., Istoriâ gosudarstva i prava Rossii, 4-e izd., Moskva 2016 [Исаев И.А., История государства и права России, 4-е изд., Москва 2016].
Istoriâ zakonodatel’stva SSSR i RSFSR po ugolovnomu processu i organizacii suda i prokuratury 1917–1954 gg. Sbornik dokumentov, S. A. Golunskij (red.), Moskva 1955 [Иcтoрия зaкoнoдaтeльcтвa CCCP и PCФCP пo угoлoвнoму прoцeccу и oргaнизaции cудa и прoкурaтуры 1917–1954 гг. Cбoрник дoкумeнтoв, C. A. Гoлунcкий (ред.), Москва 1955].
Istoriâ otečestvennogo gosudarstva i prava, č. 1–2, Oleg Čistâkov (red.), Moskva 2006. [История отечественнoго государства и права, ч. 1–2, Олег Чистяков (ред.), Москва 2006].
Istoriâ sovetskoj konstitucii (v dokumentah) 1917–1956, Moskva 1957 [История советской конституции (в документах) 1917–1956], Москва 1957.
Istoriâ sovetskoj konstitucii. Sbornik dokumentov 1917–1956, Moskva 1957. [История советской конституции. Сборник документов. 1917–1957, Москва 1957].
Leviant Frida, Paškov Aleksej, Trudovoe pravo, [w:] Sorok let sovetskogo prava 1917–1957, t. 1: Period stroitelʹstva socializma, M. D. Šargorodskij (red.), Leningrad 1957 [Левиант Фрида, Пашков Алексей, Трудовое право, [w:] Сорок лет советского права 1917–1957, t. 1: Период строительства социализма, М. Д. Шaргoрoдский (ред.), Ленинград 1957].
Postanovlenie VCIK i Soveta Narodnyh Komissarov «Ob otmene primeneniâ vysšej mery nakazaniâ (rasstrely)». 17 ânvarâ 1920 g. // „Sobranie uzakonenij 1920 g.” no. 4–5, st. 22 [Постановление ВЦИК и Совета Народных Комиссаров «Об отмене применения высшей меры наказания (расстрелы)». 17 января 1920 г. // «Собрание узаконений 1920 г.» № 4–5, ст. 22], https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/157740-postanovlenie-vtsik-i-soveta-narodnyh-komissarov-locale-nil-ob-otmene-primeneniya-vysshey-mery-nakazaniya-rasstrely-locale-nil-17-yanvarya-1920-g (dostęp: 16.06.2025).
Rukovodâŝie načala po ugolovnomu pravu RSFRR, s. 1–5, [w:] Narodnyj Komissariat Ûsticii RSFSR. Postansvlenie ot 12 dekabrâ 1919 goda: Rukovodâŝie načala po ugolovnomu pravu RSFRR. SU RSFSR 1919, no. 66, st. 590 [Руководящие начала по уголовному праву РСФРР, s. 1–5, [w:] Нaрoдный Koмиссaриaт Юстиции РСФСР. Пoстaнсвление oт 12 декaбря 1919 гoдa: Руководящие начала по уголовному праву РСФРР. СУ РСФСР 1919, № 66, ст. 590], https://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&base=ESU&n=4859#v2fzpFUOekO2mV7F5 (dostęp: 16.06.2025).
Sobranie Uzakonenij i Rasporâženij Rabočego i Krestʹânskogo Pravitelʹstva RSFSR. 1918 no. 87/88. St. 905 [Собрание Узаконений и Распоряжений Рабочего и Крестьянского Правительства РСФСР. 1918. № 87/88. Ст. 905], https://ru.wikipedia.org/wiki/Собрание_узаконений_РСФСР (dostęp: 16.06.2025).
Sorok let sovetskogo prava 1917–1957, t. 1, Period stroitelʹstva socializma, (red.) OIlimpiad Ioffe, Leningrad 1957 [Сорок лет советского права 1917–1957, t. 1, Период строительства социализма, Олимпиад Иоффе (ред.), Ленинград 1957].
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 Uniwersytet w Białymstoku (zeszyt jako całość); Adam Lityński (artykuł)
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-ShareAlike» («Атрибуция — На тех же условиях») 4.0 Всемирная.
